In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Ontspanning kamp Westerbork

Theater kamp Westerbork

Artiesten kamp Westerbork

Gruppe Bühne

Joodse werkkampen

Joods werkkamp 't Schut

Van: Haagman, Bep, Lion en Clara Aan: De Vrijer, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-09 Onderwerp: Lion is bezig met vrijstelling voor zijn gezin; Lisa geschreven dat zijn bedrijf ook leverde aan de Kriegsmarine; Clara is vanmiddag dienstvrij vanwege hoofdpijn; graag closetrollen, ze krijgen in het kamp 5 blaadjes per persoon voor twee weken; ze moeten de blaadjes aan twee kanten gebruiken, na het eerst in de zon te hebbe gedroogd; afgelopen zondag met zijn boer die op bezoek was 2 keilen gedronken….; de groeten van Feldmann…

Van: Haagman, Bep, Lion en Clara Aan: De Vrijer, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-09 Onderwerp: Lion is bezig met vrijstelling voor zijn gezin; Lisa geschreven dat zijn bedrijf ook leverde aan de Kriegsmarine; Clara is vanmiddag dienstvrij vanwege hoofdpijn; graag closetrollen, ze krijgen in het kamp 5 blaadjes per persoon voor twee weken; ze moeten de blaadjes aan twee kanten gebruiken, na het eerst in de zon te hebbe gedroogd; afgelopen zondag met zijn boer die op bezoek was 2 keilen gedronken….; de groeten van Feldmann…

Brief van Clara, Bep en Lion Haagman aan de familie De Vrijer vanuit kamp Westerbork

Plaatsen in kamp Westerbork

Garages kamp Westerbork

Van: Dienst Bureel Kampintendant Aan: Gassmann-Baumann, Inge Geboren: 1923-05-18&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-06-26 Onderwerp: Ontslag uit het kamp op 28 juni 1945. De auto's naar Amsterdam vertrekken om 8 uur 's morgens.

Van: Dienst Bureel Kampintendant Aan: Gassmann-Baumann, Inge Geboren: 1923-05-18&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-06-26 Onderwerp: Ontslag uit het kamp op 28 juni 1945. De auto's naar Amsterdam vertrekken om 8 uur 's morgens.

Bewijs van ontslag uit kamp Westerbork voor Inge Gassmann-Baumann

Van: moeder Aan: Hanneke Plaats: Wassenaar Datum: 1943-09-04 Onderwerp: of Hanneke de malle draaibrief van haar oom Han al heeft ontvangen; moeder is blij dat Hanneke gezond en vrolijk is en de ansichtkaart &nbsp;met de mooie juffrouw erop ontvangen heeft' pakje met pruimen en peren zal in een sigarenkistje worden gestuurd; het is bramentijd; briefkaarten naar de goede personen sturen; vraag of Hanneke haar pepermuntthee heeft ontvangen, de schrijfster weet niet of Hanneke het in het weeshuis kan klaarmaken; fijn dat ze naar school gaat, waarschijnlijk niet zo'n goed cijfer voor schrijven…

Van: moeder Aan: Hanneke Plaats: Wassenaar Datum: 1943-09-04 Onderwerp: of Hanneke de malle draaibrief van haar oom Han al heeft ontvangen; moeder is blij dat Hanneke gezond en vrolijk is en de ansichtkaart &nbsp;met de mooie juffrouw erop ontvangen heeft' pakje met pruimen en peren zal in een sigarenkistje worden gestuurd; het is bramentijd; briefkaarten naar de goede personen sturen; vraag of Hanneke haar pepermuntthee heeft ontvangen, de schrijfster weet niet of Hanneke het in het weeshuis kan klaarmaken; fijn dat ze naar school gaat, waarschijnlijk niet zo'n goed cijfer voor schrijven…

Brief van moeder aan haar dochter Hanneke

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 193 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Muis, Kaatje geb. 04-12-74 overleden te Westerbork op 14-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 193 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Muis, Kaatje geb. 04-12-74 overleden te Westerbork op 14-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Kaatje Muis

Paketsendung nach Lager Westerbork Met stempel handtekening Gemmeker

Paketsendung nach Lager Westerbork Met stempel handtekening Gemmeker

Pakketzegel kamp Westerbork

Indische jongens (vier) staande bij en zittende op een auto. De jongen links achter is Han Bloemhard, 2de van rechts Chris Petrus en rechts is Henny Roggeveen. Achter de auto is de garage zichtbaar.&nbsp; Plaats: Repatriëringskamp Westerbork (Schattenberg) Datum: 1950

Indische jongens (vier) staande bij en zittende op een auto. De jongen links achter is Han Bloemhard, 2de van rechts Chris Petrus en rechts is Henny Roggeveen. Achter de auto is de garage zichtbaar.&nbsp; Plaats: Repatriëringskamp Westerbork (Schattenberg) Datum: 1950

Foto

Van: Wallega J. of Wallega-Vieijra, M Datum: 1943-07 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: onderkant van een Ausweiskarte. Zie bovenkanten 16278-09 of 16278-14&nbsp;

Van: Wallega J. of Wallega-Vieijra, M Datum: 1943-07 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: onderkant van een Ausweiskarte. Zie bovenkanten 16278-09 of 16278-14&nbsp;

Ausweiskarte van J. Wallega of M. Wallega-Vieijra in kamp Westerbork

Van: Sleutelberg-Bamberger, Judikje en haar zoon Meijer Aan: van Dam-Sleutelberg, Golina Plaats: Farmsum Datum: 1942-08-18 Onderwerp: blij dat het rustig is; 42ste huwelijksdag; rooien van aardappelen; groente is ook in Farmsum schaars, ook tabak; stadsbonnen en landsbonnen; groeten van Meijer; 10.000 kussen voor onze Jetbora…

Van: Sleutelberg-Bamberger, Judikje en haar zoon Meijer Aan: van Dam-Sleutelberg, Golina Plaats: Farmsum Datum: 1942-08-18 Onderwerp: blij dat het rustig is; 42ste huwelijksdag; rooien van aardappelen; groente is ook in Farmsum schaars, ook tabak; stadsbonnen en landsbonnen; groeten van Meijer; 10.000 kussen voor onze Jetbora…

Brief van Judikje Sleutelberg-Bamberger, haar zoon Meijer aan Golina van Dam-Sleutelberg haar gezin

Egodocumenten bewoners kamp Westerbork (1939-1945)

Late naoorlogse herinneringen (1970-)

Van: Centraal Registratie Bureau voor Joden&nbsp; Aan: Meyers, W.&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1946-04-21&nbsp; Onderwerp: overlijdensbericht van Meijers, Karl tijdens transport van Bergen-Belsen naar Buchenwald.

Van: Centraal Registratie Bureau voor Joden&nbsp; Aan: Meyers, W.&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1946-04-21&nbsp; Onderwerp: overlijdensbericht van Meijers, Karl tijdens transport van Bergen-Belsen naar Buchenwald.

Brief van het Centraal Registratie Bureau voor Joden aan W. Meijers

Van: Wijnberg, Walter&nbsp; Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-01 Onderwerp: Schwerarbeiter-Zusatzkarte

Van: Wijnberg, Walter&nbsp; Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-01 Onderwerp: Schwerarbeiter-Zusatzkarte

Etenskaart van Walter Wijnberg

Van: de gemeente Amsterdam Aan: Polak-Schoenbeck, Inge Plaats: Amsterdam Datum: 1945-06-30 Onderwerp: repatriëring; sinds 25 juni 1945 weer in Nederland…

Van: de gemeente Amsterdam Aan: Polak-Schoenbeck, Inge Plaats: Amsterdam Datum: 1945-06-30 Onderwerp: repatriëring; sinds 25 juni 1945 weer in Nederland…

Aanmeldingskaart voor gerepatrieerden van Inge Polak-Schoenbeck in Amsterdam

Van: Griffie Der Arrondissements-Rechtbank Aan: Venselaar, de heer/ Levit, M Plaats: Amsterdam Datum: 1947-11-27 Onderwerp: voogdijschap over Sara Dresden; W.H. Venselaar als voogd en M. Levit als toeziend voogd…

Van: Griffie Der Arrondissements-Rechtbank Aan: Venselaar, de heer/ Levit, M Plaats: Amsterdam Datum: 1947-11-27 Onderwerp: voogdijschap over Sara Dresden; W.H. Venselaar als voogd en M. Levit als toeziend voogd…

Grietjevan Dam-Cijfer

Grietje
van Dam-Cijfer