In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Schrijven kamp Westerbork

Dichten kamp Westerbork

Van: Vecht, C. Aan: Blaauw Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-08 Onderwerp: beschrijving situatie in kamp Westerbork. Hij vergist zich mogelijk met het adres en verwart kamp Westerbork met het Joodse werkkamp de Wit(t)e Peal. Mogelijk is hij hier voor zijn komst naar kamp Westerbork geweest.

Van: Vecht, C. Aan: Blaauw Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-08 Onderwerp: beschrijving situatie in kamp Westerbork. Hij vergist zich mogelijk met het adres en verwart kamp Westerbork met het Joodse werkkamp de Wit(t)e Peal. Mogelijk is hij hier voor zijn komst naar kamp Westerbork geweest.

Brief van Charles Vecht aan den heer Blauw vanuit kamp Westerbork

Van: de Vries, Iwan Aan: Enuma, R. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-11 Onderwerp: groeten uit Amsterdam, vanuit het adres van het gastgezin Cohen, waar Iwan is ondergebracht.

Van: de Vries, Iwan Aan: Enuma, R. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-11 Onderwerp: groeten uit Amsterdam, vanuit het adres van het gastgezin Cohen, waar Iwan is ondergebracht.

Ansichtkaart van Iwan de vries aan R. Enuma vanuit Amsterdam

Jacoba Dalsheim met verloofde Simon Hoogstraal

Jacoba Dalsheim met verloofde Simon Hoogstraal

Foto van Jacoba Dalsheim

Specifieke groepen kampbewoners

Buitenlandse Joden kamp Westerbork

Turkse Joden kamp Westerbork

Amerikaanse en Engelse Joden kamp Westerbork

Hongaarse Joden kamp Westerbork

Roemeense Joden kamp Westerbork

Duitse en Oostenrijkse Joden kamp Westerbork

Behorend bij brief inv.nr.: 12786-1

Enveloppe

Van: Jules en Lies Aan: lieve allemaal Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-20 Onderwerp: alleen mensen die een stempel hebben mogen voor pakjes bedanken; de schrijvers mogen eens in de veertien dagen een brief of twee kaarten schrijven; vader is dankbaar voor het toegestuurde, eten is zijn enige afleiding; graag lectuur voor hem; bloedonderzoek is nog steeds gaande; de behandelende geneesheer zei dat er geen reden is om ongerust te zijn; Lies en Jules zijn elke dinsdag bang om gedeporteerd te worden; Lies is bang dat als Jules niet vervoerbaar is, dat zij alleen moet doorgaan; interne verhuizing in het kamp voor Lies naar barak 70, waardoor ze zo snel weer kan schrijven (schrijfdag voor barak 70); 's avonds om 8 uur werd het bekend gemaakt. Lies lag pas om drie uur in bed. De nacht ervoor had ze ook nauwelijks kunnen slapen vanwege de transportnacht; ze is moe en moet weer vroeg aan het werk, al geeft het wel afleiding; Lies vraagt om handschoenen om haar handen te beschermen bij het aardappelschillen in de Centrale Keuken; Jules is ook al drie keer verhuisd, hij ligt nu in barak 3, zaal 5; Lies ontmoet veel kennissen; behoefte aan wc-papier vanwege heersende buikloop…; familie Vlessing is ook verhuisd; mevrouw barend Pereira kwam bij |Lies aan tafel zitten…

Van: Jules en Lies Aan: lieve allemaal Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-20 Onderwerp: alleen mensen die een stempel hebben mogen voor pakjes bedanken; de schrijvers mogen eens in de veertien dagen een brief of twee kaarten schrijven; vader is dankbaar voor het toegestuurde, eten is zijn enige afleiding; graag lectuur voor hem; bloedonderzoek is nog steeds gaande; de behandelende geneesheer zei dat er geen reden is om ongerust te zijn; Lies en Jules zijn elke dinsdag bang om gedeporteerd te worden; Lies is bang dat als Jules niet vervoerbaar is, dat zij alleen moet doorgaan; interne verhuizing in het kamp voor Lies naar barak 70, waardoor ze zo snel weer kan schrijven (schrijfdag voor barak 70); 's avonds om 8 uur werd het bekend gemaakt. Lies lag pas om drie uur in bed. De nacht ervoor had ze ook nauwelijks kunnen slapen vanwege de transportnacht; ze is moe en moet weer vroeg aan het werk, al geeft het wel afleiding; Lies vraagt om handschoenen om haar handen te beschermen bij het aardappelschillen in de Centrale Keuken; Jules is ook al drie keer verhuisd, hij ligt nu in barak 3, zaal 5; Lies ontmoet veel kennissen; behoefte aan wc-papier vanwege heersende buikloop…; familie Vlessing is ook verhuisd; mevrouw barend Pereira kwam bij |Lies aan tafel zitten…

Brief van Lies en Jules aan lieven allemaal vanuit kamp Westerbork

Twee plaatjes uit een serie van 200 met afbeeldingen van voetballers (uitgegeven in 1931).&nbsp; Het gaat om Meier Cohen en Jos Cohen. Beiden hebben de oorlog overleefd.&nbsp; Jos Cohen werd na de oorlog voorzitter van Sparta.

Twee plaatjes uit een serie van 200 met afbeeldingen van voetballers (uitgegeven in 1931).&nbsp; Het gaat om Meier Cohen en Jos Cohen. Beiden hebben de oorlog overleefd.&nbsp; Jos Cohen werd na de oorlog voorzitter van Sparta.

Prent van Jos en Meier Cohen als voetballers

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-06 Onderwerp: brief kon niet weg, het transportje (illegaal) naar Groningen ging niet door; de vrouw van Süskind slaapt in de box van Lotte; Walter zag de foto van Tibor Feldman hangen boven het bed van Lotte, die hij dikwijls sprak; ze hebben vroeger in Oldenzaal gewoond (functie Unilever); een nieuwe patiënt vertelde dat er elke avond ongeveer 20 gemengd-gehuwden naar de Antragstelle gingen vanwege een oproep, mogelijk gaat het om het kwijtraken van de ‘S’; hoop dat het is wat Schlesinger mij aanduidde (het gaat om 200 S-gevallen); er gaan geruchten dat Frau Slottke en Fischer naar kamp Westerbork komen; kennelijk is een trein beschoten waar Ds. Benfey en Dr. de Vries Robles ook in zaten; over een ontvluchtingspoging van Z.; sprak je Dr. Spanier nog?…

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-06 Onderwerp: brief kon niet weg, het transportje (illegaal) naar Groningen ging niet door; de vrouw van Süskind slaapt in de box van Lotte; Walter zag de foto van Tibor Feldman hangen boven het bed van Lotte, die hij dikwijls sprak; ze hebben vroeger in Oldenzaal gewoond (functie Unilever); een nieuwe patiënt vertelde dat er elke avond ongeveer 20 gemengd-gehuwden naar de Antragstelle gingen vanwege een oproep, mogelijk gaat het om het kwijtraken van de ‘S’; hoop dat het is wat Schlesinger mij aanduidde (het gaat om 200 S-gevallen); er gaan geruchten dat Frau Slottke en Fischer naar kamp Westerbork komen; kennelijk is een trein beschoten waar Ds. Benfey en Dr. de Vries Robles ook in zaten; over een ontvluchtingspoging van Z.; sprak je Dr. Spanier nog?…

Brief van Lotte Ruth Feldman-Kan aan haar echtgenoot vanuit kamp Westerbork

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Ali en kinderen en familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-01 Onderwerp: voorspoedig nieuwjaar toegewenst; vraag om scheermesjes Op Lager Westerbork briefpapier

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Ali en kinderen en familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-01 Onderwerp: voorspoedig nieuwjaar toegewenst; vraag om scheermesjes Op Lager Westerbork briefpapier

Brief van Morris Zomerplaag aan familie vanuit kamp Westerbork

Plaatsen in kamp Westerbork

Barak 84

Distributiestamkaart Van: Backx, Cornelis Plaats: Den Haag Datum: 1941-11-28

Distributiestamkaart Van: Backx, Cornelis Plaats: Den Haag Datum: 1941-11-28

Stamkaart van Cornelis Backx

Onderwerp: gesloten huwelijk van het echtpaar Leiser-Schild, met getuigen Kaufmann en Rubens en de uitvoering door rabbijn dr. Augapfel.

Onderwerp: gesloten huwelijk van het echtpaar Leiser-Schild, met getuigen Kaufmann en Rubens en de uitvoering door rabbijn dr. Augapfel.

Bericht over een gesloten huwelijk in kamp Westerbork

Van: Judith en Bully (Günter) Aan: Bakker, familie (zus &nbsp;Anna en zwager van Judith) Plaats: de trein (poststempel Weesp) Datum: 1943-06-20 Onderwerp: 'We zijn op weg naar kamp Westerbork en dan waarschijnlijk naar moeder en Bé (broer Bernard)'; de rugzakken staan nog bij de buren; schoen in het benedenhuis; zijn met veel kennissen ook mevrouw en de heer Roosen…; ze zijn sterk, maar bedroefd; mochten ze nog wasgoed nodig hebben, dan is dat bij de wasvrouw…

Van: Judith en Bully (Günter) Aan: Bakker, familie (zus &nbsp;Anna en zwager van Judith) Plaats: de trein (poststempel Weesp) Datum: 1943-06-20 Onderwerp: 'We zijn op weg naar kamp Westerbork en dan waarschijnlijk naar moeder en Bé (broer Bernard)'; de rugzakken staan nog bij de buren; schoen in het benedenhuis; zijn met veel kennissen ook mevrouw en de heer Roosen…; ze zijn sterk, maar bedroefd; mochten ze nog wasgoed nodig hebben, dan is dat bij de wasvrouw…

Briefkaart van Judith en Günter aan de familie Bakker vanuit de trein gegooid

Van: Snatager-Polak, Betty Aan: Collega's N.V. Imp &amp; Exp. Mij Oranje Nassau, Nassauplein 25-26, Den Haag - afdeling Boekhouding en Typistenkamer&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp, Barak 5, Kraamzaal Datum: 1943-05-22 Onderwerp: Geboorte zoon, pakketjes Brief van Bep aan haar oud-collega's in Den Haag waarin ze meldt dat op 9 mei 1943 haar zoon Emanuel ('.. maar noemen we hem Menno.') is geboren. Een flinke zoon van 6 pond en 3 ons. ‘Gelukkig is hij flink gezond, mijn man is erg trots en hoe ik me voel behoef ik jullie wel niet te beschrijven.’ ‘De verzorging voor moeder en kind is hier prima.’ De 2 pakjes uit Zwolle zijn ontvangen. Nu mogen alleen nog pakjes worden gezonden via de Joodse Raad. Het gestuurde brood was gesneden en besmeerd en kwam beschimmeld aan. Hartelijke groeten, ook namens Herman.

Van: Snatager-Polak, Betty Aan: Collega's N.V. Imp &amp; Exp. Mij Oranje Nassau, Nassauplein 25-26, Den Haag - afdeling Boekhouding en Typistenkamer&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp, Barak 5, Kraamzaal Datum: 1943-05-22 Onderwerp: Geboorte zoon, pakketjes Brief van Bep aan haar oud-collega's in Den Haag waarin ze meldt dat op 9 mei 1943 haar zoon Emanuel ('.. maar noemen we hem Menno.') is geboren. Een flinke zoon van 6 pond en 3 ons. ‘Gelukkig is hij flink gezond, mijn man is erg trots en hoe ik me voel behoef ik jullie wel niet te beschrijven.’ ‘De verzorging voor moeder en kind is hier prima.’ De 2 pakjes uit Zwolle zijn ontvangen. Nu mogen alleen nog pakjes worden gezonden via de Joodse Raad. Het gestuurde brood was gesneden en besmeerd en kwam beschimmeld aan. Hartelijke groeten, ook namens Herman.

MaxSchwarz

Max
Schwarz