In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 25-05-1943 Nr. 309 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Velleman, José geb. 28-04-42 overleden te Westerbork op 20-05-1943 op: 21-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 25-05-1943 Nr. 309 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Velleman, José geb. 28-04-42 overleden te Westerbork op 20-05-1943 op: 21-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende José Velleman

Reisverloop naar kamp Westerbork

Transportbegeleiding naar kamp Westerbork

Rüstungs Sperre kamp Westerbork

Diamant Sperre kamp Westerbork

Van: Cantor, Maurits en Jettie Aan: Schlesinger, echtpaar Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-21 Onderwerp: achterkant voor het kunnen ophangen van een tekening van Alfred Roozendaal van de barakken 15 en 18. Op het stuk karton, oorspronkelijk een onderdeel van een margarinedoos, staat op de achterkant geschreven: Herrn &amp; Frau Schlesingern ‘ Erinnerung an Lager Westerbork’, Ihre dankbaren Maurits en Jetti Cantor, 21/7/1943.

Van: Cantor, Maurits en Jettie Aan: Schlesinger, echtpaar Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-21 Onderwerp: achterkant voor het kunnen ophangen van een tekening van Alfred Roozendaal van de barakken 15 en 18. Op het stuk karton, oorspronkelijk een onderdeel van een margarinedoos, staat op de achterkant geschreven: Herrn &amp; Frau Schlesingern ‘ Erinnerung an Lager Westerbork’, Ihre dankbaren Maurits en Jetti Cantor, 21/7/1943.

Verklaring bij een tekening dat als cadeau aan het echtpaar Schlesinger is gegeven

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942/1943 Onderwerp: beide werkzaam bij de Joodse Raad, Afdeling Oosteinde (Judith, kantoorbediende, Günter, employé Interne Dienst); in geval van arrestatie waarschuwen mevrouw Sluzker-Rapaport; in geval zij in de Schouwburg zijn ondergebracht bagage via de Afdeling Expositur of Oosteinde; opsomming wat ze nodig hebben aan bagage; ook een bericht sturen aan Kurt Neubürger in Breda….en adressen van familie.

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942/1943 Onderwerp: beide werkzaam bij de Joodse Raad, Afdeling Oosteinde (Judith, kantoorbediende, Günter, employé Interne Dienst); in geval van arrestatie waarschuwen mevrouw Sluzker-Rapaport; in geval zij in de Schouwburg zijn ondergebracht bagage via de Afdeling Expositur of Oosteinde; opsomming wat ze nodig hebben aan bagage; ook een bericht sturen aan Kurt Neubürger in Breda….en adressen van familie.

Notities met wat te doen in het geval dat Günter en Judith worden opgepakt

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth Aan: Feldman, Tibor Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-20 Onderwerp: brief niet meegegeven aan mevrouw Lemberger…; komt net terug van Schlesinger. Hij weet haar niets te vertellen over een eventueel verhoor; pakketpost; over het kwijtraken van haar ‘S’; er wordt gemompeld over een S-transport; bezoekvergunning voor haar man?; over pakketppost, strenger en…; kennis gemaakt met Siegfried Sommerfeld, de chauffeur van de commandant. Hij wilde haar me in de auto nemen naar Amsterdam,… een karikatuur van een mannetje…toch kan hij heel wat doen..; benaderen van Zöpf; met de vries Robles gesproken over gemengd-gehuwden, transporten en het afkomen van de ‘S’…

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth Aan: Feldman, Tibor Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-20 Onderwerp: brief niet meegegeven aan mevrouw Lemberger…; komt net terug van Schlesinger. Hij weet haar niets te vertellen over een eventueel verhoor; pakketpost; over het kwijtraken van haar ‘S’; er wordt gemompeld over een S-transport; bezoekvergunning voor haar man?; over pakketppost, strenger en…; kennis gemaakt met Siegfried Sommerfeld, de chauffeur van de commandant. Hij wilde haar me in de auto nemen naar Amsterdam,… een karikatuur van een mannetje…toch kan hij heel wat doen..; benaderen van Zöpf; met de vries Robles gesproken over gemengd-gehuwden, transporten en het afkomen van de ‘S’…

Brief van Lotte Ruth Feldman-Kan aan haar echtgenoot vanuit kamp Westerbork

Foto van het interieur van de kantine en ontspanningsgebouw van het werkverschaffingskamp (later Joods werkkamp) De Beetse. &nbsp;

Foto van het interieur van de kantine en ontspanningsgebouw van het werkverschaffingskamp (later Joods werkkamp) De Beetse. &nbsp;

Foto van het interieur van de kantine en ontspanningsgebouw van het werkverschaffingskamp (later Joods werkkamp) De Beetse

De eerste groep uit Duitsland gevluchte joden, zojuist in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork aangekomen. Kamp Westerbork, 1939-10

De eerste groep uit Duitsland gevluchte joden, zojuist in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork aangekomen. Kamp Westerbork, 1939-10

Duits-joodse vluchtelingen bij aankomst in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Tekst van een lied van Johnny en Jones getiteld: Westerbork-serenade

Lied van Johnny en Jones geschreven in kamp Westerbork met de titel 'de Westerbork-serenade'

Van: Betty en Gankele Aan: Juutje en Günter (Wollheim) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-08-24 Onderwerp: hoe het met Juutje en Bully gaat; over hun eigen welzijn en gezinsleven; oom Kurt geschreven, hij schreef terug dat hij al bericht van Bully had gekregen; aan Judith vraag ze de precieze aankomst van de pakketen om te weten hoe lang deze onderweg zijn; was de boter bijvoorbeeld niet gesmolten en was de appelmoes en jam nog goed?; is Bully weer helemaal beter?

Van: Betty en Gankele Aan: Juutje en Günter (Wollheim) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-08-24 Onderwerp: hoe het met Juutje en Bully gaat; over hun eigen welzijn en gezinsleven; oom Kurt geschreven, hij schreef terug dat hij al bericht van Bully had gekregen; aan Judith vraag ze de precieze aankomst van de pakketen om te weten hoe lang deze onderweg zijn; was de boter bijvoorbeeld niet gesmolten en was de appelmoes en jam nog goed?; is Bully weer helemaal beter?

Brief van Betty en Gankele aan Juutje en Bully vanuit Amsterdam

Verslag van Han Bloemhard over zijn verblijf in Schattenberg als Indische Nederlander. Plaats: Schattenberg Datum: 1950 Het verslag is in 2001 geschreven.

Verslag van Han Bloemhard over zijn verblijf in Schattenberg als Indische Nederlander. Plaats: Schattenberg Datum: 1950 Het verslag is in 2001 geschreven.

Verslag van Han Bloemhard over zijn verblijf in Schattenberg als Indische Nederlander

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 213 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van Rees, Marianne geb. 28-11-60 overleden te Westerbork op 22-04-1943 op: 22-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 213 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van Rees, Marianne geb. 28-11-60 overleden te Westerbork op 22-04-1943 op: 22-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Marianne van Rees

Van: Jacobs-Spits, Rosalia (geschreven door dochter Clara) Aan: Slager-Vervoorn, Riek&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-06-11&nbsp; Onderwerp: Maxje (7 jaar oud) (Max Slager) van Harry is moederziel alleen in barak 67 terecht gekomen. Het weeshuis wil hem niet. De jongen heeft twee jaar rondgezworven en is via de gevangenis in Amsterdam in Westerbork terecht gekomen. Hij spreekt hoog Amsterdams en is honds brutaal. De schrijfster en anderen uit de barak zullen hem zo goed mogelijk verzorgen. Waarschuw mensen in Ede en…dat hij hier is. Zelf werkt ze in de binnendienst en haar moeder werkt in de keuken. Moeder trekt het even niet en ligt ziek op bed. Moeder en dochter kwamen na een verblijf&nbsp;van drie weken in Scheveningen in kamp Westerbork terecht, op 19 mei 1944, op het moment dat er een transport vertrok. Brief voorzien van Zensurstempel: Gepruft.

Van: Jacobs-Spits, Rosalia (geschreven door dochter Clara) Aan: Slager-Vervoorn, Riek&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-06-11&nbsp; Onderwerp: Maxje (7 jaar oud) (Max Slager) van Harry is moederziel alleen in barak 67 terecht gekomen. Het weeshuis wil hem niet. De jongen heeft twee jaar rondgezworven en is via de gevangenis in Amsterdam in Westerbork terecht gekomen. Hij spreekt hoog Amsterdams en is honds brutaal. De schrijfster en anderen uit de barak zullen hem zo goed mogelijk verzorgen. Waarschuw mensen in Ede en…dat hij hier is. Zelf werkt ze in de binnendienst en haar moeder werkt in de keuken. Moeder trekt het even niet en ligt ziek op bed. Moeder en dochter kwamen na een verblijf&nbsp;van drie weken in Scheveningen in kamp Westerbork terecht, op 19 mei 1944, op het moment dat er een transport vertrok. Brief voorzien van Zensurstempel: Gepruft.

Brief van Rosalia Jacobs-Spits aan Riek Slager-Vervoorn vanuit kamp Westerbork

Bonnen diversen QC 901, voor vrouwen geboren in 1931 of vroeger Datum: 1948-12-19 tot 1949-06-04

Bonnen diversen QC 901, voor vrouwen geboren in 1931 of vroeger Datum: 1948-12-19 tot 1949-06-04

JosefPlessner

Josef
Plessner