In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Het Nederlands Beheersinstituut Aan: van Dam, J. Plaats: Amsterdam Datum: 1951-11-28 Onderwerp: opheffing van bewindvoering na aankondigingen in het Staatsblad in 1950 van het overlijden van het echtpaar Tas-van Dam.

Van: Het Nederlands Beheersinstituut Aan: van Dam, J. Plaats: Amsterdam Datum: 1951-11-28 Onderwerp: opheffing van bewindvoering na aankondigingen in het Staatsblad in 1950 van het overlijden van het echtpaar Tas-van Dam.

Brief van het Nederlands Beheersinstituut aan J. van Dam over opheffing van bewindvoering

Van: Velleman, W.&nbsp; Aan: Procee, fam.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-04-17&nbsp; Onderwerp: groeten en vraag om kleding. De hele familie is vertrokken.

Van: Velleman, W.&nbsp; Aan: Procee, fam.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-04-17&nbsp; Onderwerp: groeten en vraag om kleding. De hele familie is vertrokken.

Briefkaart van W. Velleman aan de fam. Procee vanuit kamp Westerbork

Van: Velleman-Härtz, B., Mevr. Aan: Procee, fam.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-02 Onderwerp: beschrijving situatie (veel bekenden en velen zijn ondertussen vertrokken) en bedankje voor toesturen van pakket.

Van: Velleman-Härtz, B., Mevr. Aan: Procee, fam.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-02 Onderwerp: beschrijving situatie (veel bekenden en velen zijn ondertussen vertrokken) en bedankje voor toesturen van pakket.

Briefkaart van B. Velleman-Hartz aan fam. Procee vanuit kamp Westerbork

Van: Snoek, Hermine Aan: In 't Veld, Nel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-30 Onderwerp: ziekenhuis; ziekte;&nbsp; Op Lager Westerbork briefpapier

Van: Snoek, Hermine Aan: In 't Veld, Nel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-30 Onderwerp: ziekenhuis; ziekte;&nbsp; Op Lager Westerbork briefpapier

Brief van Hermine Snoek aan Nel In 't Veld vanuit kamp Westerbork

Poelgeest op zijn motor in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork. Hij had zijn motor het kamp weten binnen te krijgen en gebruikte deze alleen voor ritjes in het kamp.

Poelgeest op zijn motor in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork. Hij had zijn motor het kamp weten binnen te krijgen en gebruikte deze alleen voor ritjes in het kamp.

Poelgeest op zijn motor in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-03-22, No. 18 Inhoud: Werkbrieven voor de kleermakerij en schoenmakerij; benoeming tot dienstleider resp. groepsleider.

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-03-22, No. 18 Inhoud: Werkbrieven voor de kleermakerij en schoenmakerij; benoeming tot dienstleider resp. groepsleider.

Lagerbefehl No. 18

Arbeidskaart van Gans, Regina geb. 1926-02-12 De kaart is op 6 oktober 1944 verstrekt.&nbsp; Regina is werkzaam bij de Frauengruppe Horst Cohen.

Arbeidskaart van Gans, Regina geb. 1926-02-12 De kaart is op 6 oktober 1944 verstrekt.&nbsp; Regina is werkzaam bij de Frauengruppe Horst Cohen.

Arbeitskarte van Regina Gans

Lagerbefehl No. 18&nbsp; Datum: 1943-03-22&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: Werkbrieven voor de kleermakerij en schoenmakerij; benoeming tot groepsleiders en plaatsvervangende groepsleiders van de Fliegende Kolonne

Lagerbefehl No. 18&nbsp; Datum: 1943-03-22&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: Werkbrieven voor de kleermakerij en schoenmakerij; benoeming tot groepsleiders en plaatsvervangende groepsleiders van de Fliegende Kolonne

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-09-06 Onderwerp: het leven in het kamp is van transport naar transport. Er kwamen deze week transporten uit Amsterdam binnen, veel oude van dagen, op volgorde van het alfabet. De stemming in het kamp is die van onzekerheid, op basis van allerlei geruchten. Werner adviseert Stella wanneer haar positie in Amsterdam zwak is ze beter naar Westerbork kan komen. Werner positie in het kamp als oud-ingezetenen lijkt nog vrij zeker. Positie Stella's ouders volgens Werner onzeker. Stella zou hun kunnen helpen voorbereid te zijn op vertrek naar Westerbork, omdat velen het kamp binnenkomen, zonder iets bij zich te hebben; wat er in het kamp gebeurd beïnvloedt duidelijk de stemming, ook die van Werner.&nbsp;

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-09-06 Onderwerp: het leven in het kamp is van transport naar transport. Er kwamen deze week transporten uit Amsterdam binnen, veel oude van dagen, op volgorde van het alfabet. De stemming in het kamp is die van onzekerheid, op basis van allerlei geruchten. Werner adviseert Stella wanneer haar positie in Amsterdam zwak is ze beter naar Westerbork kan komen. Werner positie in het kamp als oud-ingezetenen lijkt nog vrij zeker. Positie Stella's ouders volgens Werner onzeker. Stella zou hun kunnen helpen voorbereid te zijn op vertrek naar Westerbork, omdat velen het kamp binnenkomen, zonder iets bij zich te hebben; wat er in het kamp gebeurd beïnvloedt duidelijk de stemming, ook die van Werner.&nbsp;

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit kamp Westerbork

Arbeitskarte&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Van: Katz-Goldsmit, Kaatje DB 2 Groep: Frauengruppe Horst Cohen&nbsp; Datum: 1944-10-06

Arbeitskarte&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Van: Katz-Goldsmit, Kaatje DB 2 Groep: Frauengruppe Horst Cohen&nbsp; Datum: 1944-10-06

Arbeitskarte van Kaatje Katz-Goldsmit

Arbeitskarte Van: Noach-de Haan, Suzanna Geboren: 1925-07-13 Gruppe DB. 2 Frauengruppe Horst Cohen (Fliegende Kolonne) Datum: 1944-07-05 Plaats: Westerbork, kamp

Arbeitskarte Van: Noach-de Haan, Suzanna Geboren: 1925-07-13 Gruppe DB. 2 Frauengruppe Horst Cohen (Fliegende Kolonne) Datum: 1944-07-05 Plaats: Westerbork, kamp

Arbeitskarte van Suzanna Noach-de Haan

Van: postkantoor Sloterdijk Aan: Kortoef Datum: 1943-03-17&nbsp; Onderwerp: bewijs verzenden van een pakketje naar Sara Kortoef-Leijden van Amstel in kamp Westerbork.

Van: postkantoor Sloterdijk Aan: Kortoef Datum: 1943-03-17&nbsp; Onderwerp: bewijs verzenden van een pakketje naar Sara Kortoef-Leijden van Amstel in kamp Westerbork.

Bewijs van ontvangst voor versturen van een pakketje naar kamp Westerbork

Van: Polak, L. (tante van Jopie) Aan: Jopie (Kortoef) Datum: 1943-09-16 Plaats: Amsterdam Onderwerp: Ik vind het erg dat je Pa en Ma misgelopen hebt. Ze waren net drie dagen weg toen jij kwam. (Jopie kwam op 12 september 1943 vanuit kamp Vught in kamp Westerbork terecht. Zijn ouders waren op de 7de doorgestuurd naar Auschwitz. Jopie zou de 14de volgen) Een troost is dat je naar dezelfde plaats gaat als zij. Misschien spreek je ze daar…Probeer je in de trein een brief aan iemand mee te geven, dat hebben Pa en Ma ook gedaan. Als je niet doorgestuurd wordt, zend dan dinsdagmorgen meteen een telegram als het mag aan Liese Polak, p.a de Groot…. (De brief is waarschijnlijk retour gekomen, omdat Jopie al was doorgestuurd.)

Van: Polak, L. (tante van Jopie) Aan: Jopie (Kortoef) Datum: 1943-09-16 Plaats: Amsterdam Onderwerp: Ik vind het erg dat je Pa en Ma misgelopen hebt. Ze waren net drie dagen weg toen jij kwam. (Jopie kwam op 12 september 1943 vanuit kamp Vught in kamp Westerbork terecht. Zijn ouders waren op de 7de doorgestuurd naar Auschwitz. Jopie zou de 14de volgen) Een troost is dat je naar dezelfde plaats gaat als zij. Misschien spreek je ze daar…Probeer je in de trein een brief aan iemand mee te geven, dat hebben Pa en Ma ook gedaan. Als je niet doorgestuurd wordt, zend dan dinsdagmorgen meteen een telegram als het mag aan Liese Polak, p.a de Groot…. (De brief is waarschijnlijk retour gekomen, omdat Jopie al was doorgestuurd.)

Brief van L. Polak aan Jopie in kamp Westerbork vanuit Amsterdam

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-01-05 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp, barak 71 Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-01-05 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp, barak 71 Onderwerp: verzenden van een pakket

Bewijs van verzending van een pakket aan Willem Kortoef in kamp Westerbork

Van: Jacobi, Fia Geboren: 1924-09-21 Aan: Belterman, J. Datum: 1943-06-15 Plaats: Vught, Auffanglager, K.L. Onderwerp: bedankt voor de pakketjes en brief en een verzoek om andere spullen. Mieltje was jarig. Ze hebben er nog iets van gemaakt, net die dag was de kampwinkel gesloten, zodat er geen speelgoed kon worden gekocht. Ruth werkt in haar oude vak.

Van: Jacobi, Fia Geboren: 1924-09-21 Aan: Belterman, J. Datum: 1943-06-15 Plaats: Vught, Auffanglager, K.L. Onderwerp: bedankt voor de pakketjes en brief en een verzoek om andere spullen. Mieltje was jarig. Ze hebben er nog iets van gemaakt, net die dag was de kampwinkel gesloten, zodat er geen speelgoed kon worden gekocht. Ruth werkt in haar oude vak.

Brief van Fia Jacobi aan J. Belterman vanuit kamp Vught

Van: Ziegler, E. Aan: Buijvoets, J.G. 1e luitenant Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-15 Onderwerp: verzoek tot het mee mogen nemen bij ontslag van door hem gecomponeerde muziek en liederen, en een matras, dat ook zijn eigendom is.

Van: Ziegler, E. Aan: Buijvoets, J.G. 1e luitenant Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-15 Onderwerp: verzoek tot het mee mogen nemen bij ontslag van door hem gecomponeerde muziek en liederen, en een matras, dat ook zijn eigendom is.

Verzoek van Erich Ziegler om zijn gecomponeerde muziek en een matras te mogen meenemen

Van: ? en Miep Aan: Piet (Boas, Salomon) en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-08-31 Onderwerp: de schrijver is verheugd te hebben vernomen dat Piet, Seraphina en moeder Judith een plaatsje op Barneveld hebben gevonden. Veel beterschap voor moeder, die in het ziekenhuis ligt. &nbsp;

Van: ? en Miep Aan: Piet (Boas, Salomon) en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-08-31 Onderwerp: de schrijver is verheugd te hebben vernomen dat Piet, Seraphina en moeder Judith een plaatsje op Barneveld hebben gevonden. Veel beterschap voor moeder, die in het ziekenhuis ligt. &nbsp;

Brief van Miep aan het echtpaar Boas-Prins in kamp Westerbork vanuit Amsterdam

Van: Jacobi, Fia Aan: Belterman, J. Datum: 1943-04-09 Plaats: Arnhem Onderwerp: de schrijfster staat op het station. De trein zal direct weer vertrekken (richting kamp Vught). De schrijfster is vol goede moed.

Van: Jacobi, Fia Aan: Belterman, J. Datum: 1943-04-09 Plaats: Arnhem Onderwerp: de schrijfster staat op het station. De trein zal direct weer vertrekken (richting kamp Vught). De schrijfster is vol goede moed.

Briefkaart van Fia Jacobi aan J. Belterman vanuit het station in Arnhem

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1942-12-03 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp, barak 66 Onderwerp: verzenden van een pakket.

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1942-12-03 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp, barak 66 Onderwerp: verzenden van een pakket.

Van: Centraal Distributiekantoor kamp Westerbork Aan: Distributiedienst Amsterdam Datum: 1945-06-28 Onderwerp: Ontslag uit het kamp van Inge Gassmann-Baumann (geboren: 10 mei 1923). Verzoek aan distributie Amsterdam Inge de nodige bescheiden ter hand te willen stellen.&nbsp;

Van: Centraal Distributiekantoor kamp Westerbork Aan: Distributiedienst Amsterdam Datum: 1945-06-28 Onderwerp: Ontslag uit het kamp van Inge Gassmann-Baumann (geboren: 10 mei 1923). Verzoek aan distributie Amsterdam Inge de nodige bescheiden ter hand te willen stellen.&nbsp;

Verzoek van Centraal Distributiekantoor kamp Westerbork aan de Distributiedienst in Amsterdam

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S. Aan: Piket, T. Datum: 1943-08-31 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: pakket in dank ontvangen.

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S. Aan: Piket, T. Datum: 1943-08-31 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: pakket in dank ontvangen.

Briefkaart van S. Kortoef-Leijden van Amstel aan T. Piket vanuit kamp Westerbork

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S Aan: Piket J. Datum: 1943-08-08 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: pakket ontvangen.

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S Aan: Piket J. Datum: 1943-08-08 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: pakket ontvangen.

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S. Aan: Piket, T. Datum: 1943-07-14 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: pakket ontvangen. Hartelijk dank.

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S. Aan: Piket, T. Datum: 1943-07-14 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: pakket ontvangen. Hartelijk dank.

ArminNeufeld

Armin
Neufeld