In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Paauw, de, B. Aan: Cardozo, I. P. Plaats: Westerbork, kamp, barak 64 Datum: 1943-07-30 Onderwerp: vraag om levensmiddelen en beschrijving situatie. Met haar ouders gaat het goed.

Van: Paauw, de, B. Aan: Cardozo, I. P. Plaats: Westerbork, kamp, barak 64 Datum: 1943-07-30 Onderwerp: vraag om levensmiddelen en beschrijving situatie. Met haar ouders gaat het goed.

Briefkaart van Bloeme de Paauw aan Ies Cardozo vanuit kamp Westerbork

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-21 Onderwerp: detail van het binnenkomend transport uit kamp Vught. De kampgevangenen dragen klompen.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-21 Onderwerp: detail van het binnenkomend transport uit kamp Vught. De kampgevangenen dragen klompen.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Briefkaart Van: Louis/Jonas (?) Aan: lieve allen Plaats:&nbsp; Datum: Onderwerp: wij zijn op transport naar Westerbork...

Briefkaart Van: Louis/Jonas (?) Aan: lieve allen Plaats:&nbsp; Datum: Onderwerp: wij zijn op transport naar Westerbork...

Briefkaart van een onbekend persoon op weg naar kamp Westerbork

Van: Superintendant Allied Military Comm.&nbsp; Aan: Vries, de, Irma&nbsp; Plaats: Westerbork&nbsp; Datum: 1945-04-26&nbsp; Onderwerp: Toestemming om als begeleidster van de tot het kamp behorende schoolkinderen het kamp te verlaten.

Van: Superintendant Allied Military Comm.&nbsp; Aan: Vries, de, Irma&nbsp; Plaats: Westerbork&nbsp; Datum: 1945-04-26&nbsp; Onderwerp: Toestemming om als begeleidster van de tot het kamp behorende schoolkinderen het kamp te verlaten.

Bewijs voor Irma de Vries het kamp met schoolkinderen te mogen verlaten

Verslag van een overlevende over Theresienstadt. Datum: 1945

Verslag van een overlevende over Theresienstadt. Datum: 1945

Verslag van een overlevende over Theresienstadt

Plaats: Evacuatiecentrum Veemgebouw te Eindhoven. Betreft levensmiddelenkaart

Plaats: Evacuatiecentrum Veemgebouw te Eindhoven. Betreft levensmiddelenkaart

Bewijs voor het verkrijgen van levensmiddelen Veemgebouw Eindhoven

Van: commandant bewakingsdienst Aan:&nbsp; Plaats: Westerbrok, Interneringskamp Datum: 1945-05-02 Onderwerp: onvoldoende geschoold personeel onder de Binnenlandse Strijdkrachten voor de exercities van NSB'ers. Mishandeling van NSB'ers door leden van de Camp Police.

Van: commandant bewakingsdienst Aan:&nbsp; Plaats: Westerbrok, Interneringskamp Datum: 1945-05-02 Onderwerp: onvoldoende geschoold personeel onder de Binnenlandse Strijdkrachten voor de exercities van NSB'ers. Mishandeling van NSB'ers door leden van de Camp Police.

Rapport van de commandant van de bewakingsdienst

Legitimatiebewijs Joodsche Raad voor Amsterdam Met verklaring dat Barend, Jacob bij de joodsche raad werkzaam is als employe bagage- en ordedienst. Datum: 1942-11-23 Met pasfoto

Legitimatiebewijs Joodsche Raad voor Amsterdam Met verklaring dat Barend, Jacob bij de joodsche raad werkzaam is als employe bagage- en ordedienst. Datum: 1942-11-23 Met pasfoto

Verklaring dat Jacob Barend werkzaam is voor de Joodse Raad

Houtvesterij Assen Weekstaat Kas bij de Boschwachters. Datum: 1939-09-18 Alleen de uitgaven en het beschikbare bedrag voor het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork is ingevuld.

Houtvesterij Assen Weekstaat Kas bij de Boschwachters. Datum: 1939-09-18 Alleen de uitgaven en het beschikbare bedrag voor het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork is ingevuld.

Weekstaat van Houtvesterij Assen/Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-11-27&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: ivm opheffing van bezoek sperre, spreekuur in oude kantoor van Dienstbereich 5, barak 28.&nbsp; Dit spreekuur heeft slechts ten dienst het geven van inlichtingen over patienten in de barakken 3 en 36.

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-11-27&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: ivm opheffing van bezoek sperre, spreekuur in oude kantoor van Dienstbereich 5, barak 28.&nbsp; Dit spreekuur heeft slechts ten dienst het geven van inlichtingen over patienten in de barakken 3 en 36.

Mededeling over spreekuur betreffende patiënten in barak 3 en 36

Van: Liesje en Joop Aan: Batavier, Mevr. Plaats: Trein (poststempel Nieuweschans) Datum: 1943-06-08 Onderwerp: 'Wij zijn door dus stuur geen pakjes meer. We zitten in de beestenwagen. We zullen er zien te komen'.

Van: Liesje en Joop Aan: Batavier, Mevr. Plaats: Trein (poststempel Nieuweschans) Datum: 1943-06-08 Onderwerp: 'Wij zijn door dus stuur geen pakjes meer. We zitten in de beestenwagen. We zullen er zien te komen'.

Briefkaart van Liesje en Joop Batavier aan mevrouw Batavier vanuit de trein gegooid bij Nieuweschans

Van: Vader en .......&nbsp; Aan: Lackrooy, Fam.&nbsp; Plaats:&nbsp; Datum: 1943-09-11&nbsp; Onderwerp: berichtje dat ze zijn doorgestuurd naar Westerbork.

Van: Vader en .......&nbsp; Aan: Lackrooy, Fam.&nbsp; Plaats:&nbsp; Datum: 1943-09-11&nbsp; Onderwerp: berichtje dat ze zijn doorgestuurd naar Westerbork.

Briefkaart van vader en... aan de familie Lackrooy onderweg naar kamp Westerbork

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-06-02 Onderwerp: ouders van Stella zijn uit kamp Westerbork vertrokken (1 juni). Werner kon ze nog tot in de wagon brengen. Het was een transport van 3000 personen. Ze hebben bijna al hun bagage, hoewel dat niet veel was, kunnen meenemen; Samuel heeft nog een heleboel telegrammen gestuurd; met de Engelse papieren had iets eerder gedaan moeten worden. Echter door haar huwelijk met Levie zou de mogelijkheid van vrijstelling zijn vervallen; over Stella en keuzes van blijven of naar Westerbork gaan, de dobbelstenen zijn gegooid; een pakje van Samuel voor zijn ouders kwam te laat, wel hebben ze alle noodzakelijke levensmiddelen kunnen meenemen; zwangere vrouwen op transport, baby's; oude en zieke mensen; door de angst om we te moeten men proberen de blijvers van alles om anderen te laten gaan; ieder mens wordt tot een egoïstisch beest gemaakt, het getal moet geleverd worden, ook als er geen ‘materiaal’ uit binnenkomende transporten meer is.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-06-02 Onderwerp: ouders van Stella zijn uit kamp Westerbork vertrokken (1 juni). Werner kon ze nog tot in de wagon brengen. Het was een transport van 3000 personen. Ze hebben bijna al hun bagage, hoewel dat niet veel was, kunnen meenemen; Samuel heeft nog een heleboel telegrammen gestuurd; met de Engelse papieren had iets eerder gedaan moeten worden. Echter door haar huwelijk met Levie zou de mogelijkheid van vrijstelling zijn vervallen; over Stella en keuzes van blijven of naar Westerbork gaan, de dobbelstenen zijn gegooid; een pakje van Samuel voor zijn ouders kwam te laat, wel hebben ze alle noodzakelijke levensmiddelen kunnen meenemen; zwangere vrouwen op transport, baby's; oude en zieke mensen; door de angst om we te moeten men proberen de blijvers van alles om anderen te laten gaan; ieder mens wordt tot een egoïstisch beest gemaakt, het getal moet geleverd worden, ook als er geen ‘materiaal’ uit binnenkomende transporten meer is.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit kamp Westerbork

Breslauer, W. R. De brandweer in het kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, jaartal onbekend. De brandweer aan het oefenen bij en op de garages van de brandweer (barak 31).

Breslauer, W. R. De brandweer in het kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, jaartal onbekend. De brandweer aan het oefenen bij en op de garages van de brandweer (barak 31).

Een brandweeroefening in het kamp

Van: Schrijver, N. Datum: 1943-09-29 (datum van verstrekking) Plaats: Westerbork, kamp Bijz.: met bemerkungen Barneveld, Vorlaufig zurueckgestellt

Van: Schrijver, N. Datum: 1943-09-29 (datum van verstrekking) Plaats: Westerbork, kamp Bijz.: met bemerkungen Barneveld, Vorlaufig zurueckgestellt

Ausweiskarte van N. Schrijver

Tekening gemaakt door Leo Kok.&nbsp; Zwart-wit tekening van 'de biggenvanger van Westerbork!'&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-27.&nbsp; Onder de tekening staat geschreven: 'Hartelijk Gefeliciteerd door Sonja, Kitty (de Wijze), Irvin(van Gelder), Wiet (Louis de Wijze), Leo (Kok).

Tekening gemaakt door Leo Kok.&nbsp; Zwart-wit tekening van 'de biggenvanger van Westerbork!'&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-27.&nbsp; Onder de tekening staat geschreven: 'Hartelijk Gefeliciteerd door Sonja, Kitty (de Wijze), Irvin(van Gelder), Wiet (Louis de Wijze), Leo (Kok).

Foto van een tekening van 'De biggenvanger van Westerbork'

Van: Mendes Monteiro, S. Aan: Gimbrère, Fam. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-10-01 Onderwerp: stroop ontvangen, hartelijk dank

Van: Mendes Monteiro, S. Aan: Gimbrère, Fam. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-10-01 Onderwerp: stroop ontvangen, hartelijk dank

Briefkaart van S. Mendes Monteiro aan de familie Gimbrère vanuit kamp Westerbork

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Militaire Prov. Commissaris in provincie Drenthe Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-16 Onderwerp: permanent ter beschikkingstelling van een auto aan dr. Baudoin.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Militaire Prov. Commissaris in provincie Drenthe Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-16 Onderwerp: permanent ter beschikkingstelling van een auto aan dr. Baudoin.

Verzoek van J.G. Buijvoets aan het Militair Gezag permanent een auto ter beschikking te stellen aan arts Baudoin

Affiche van Johnny en Jones&nbsp; Het regiment marcheert niet meer, ze lopen nu te swingen.&nbsp; Met foto van Johnny en Jones Datum: 1940

Affiche van Johnny en Jones&nbsp; Het regiment marcheert niet meer, ze lopen nu te swingen.&nbsp; Met foto van Johnny en Jones Datum: 1940

Affiche met een afbeelding van het zangduo Johnny en Jones

Bewijs van aanmelding Van: Dam, van, Saartje gehuwd met Kruimink, T.J. Geboren 1887-03-12 te Rotterdam Afgegeven op: 1941-03-21 Plaats: Rotterdam

Bewijs van aanmelding Van: Dam, van, Saartje gehuwd met Kruimink, T.J. Geboren 1887-03-12 te Rotterdam Afgegeven op: 1941-03-21 Plaats: Rotterdam

Bewijs van aanmelding van Saartje van Dam

Van: het Kantongerecht Amsterdam Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Amsterdam Datum: 1949-12-28 Onderwerp: beëdiging van Nora als voogd van Chaja, na vaststelling van het overlijden van haar biologische ouders.&nbsp;

Van: het Kantongerecht Amsterdam Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Amsterdam Datum: 1949-12-28 Onderwerp: beëdiging van Nora als voogd van Chaja, na vaststelling van het overlijden van haar biologische ouders.&nbsp;

Verklaring van het Kantongerecht te Amsterdam over de beëdiging van Nora als voogdes van Chaja

1940

December 1940

Treinstations

Centraal Station Amsterdam

Van: Levie, J.&nbsp; Aan: Wiltjer, B.&nbsp; Plaats: Geesbrug, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: schaapskudde

Van: Levie, J.&nbsp; Aan: Wiltjer, B.&nbsp; Plaats: Geesbrug, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: schaapskudde

Ansichtkaart van J. Levie aan de familie Wiltjer vanuit het Joodse werkkamp Geesbrug

Van: Gans, Regina Voor dienst bij het transport op 1944-05-19 (het door Breslauer gefilmde transport).

Van: Gans, Regina Voor dienst bij het transport op 1944-05-19 (het door Breslauer gefilmde transport).

Ausweiskarte voor Regina Gans in kamp Westerbork

Van: Jacobs-Spits, Rosalia (geschreven door dochter Clara) Aan: Slager-Vervoorn, Riek&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-06-11&nbsp; Onderwerp: Maxje (7 jaar oud) (Max Slager) van Harry is moederziel alleen in barak 67 terecht gekomen. Het weeshuis wil hem niet. De jongen heeft twee jaar rondgezworven en is via de gevangenis in Amsterdam in Westerbork terecht gekomen. Hij spreekt hoog Amsterdams en is honds brutaal. De schrijfster en anderen uit de barak zullen hem zo goed mogelijk verzorgen. Waarschuw mensen in Ede en…dat hij hier is. Zelf werkt ze in de binnendienst en haar moeder werkt in de keuken. Moeder trekt het even niet en ligt ziek op bed. Moeder en dochter kwamen na een verblijf&nbsp;van drie weken in Scheveningen in kamp Westerbork terecht, op 19 mei 1944, op het moment dat er een transport vertrok. Brief voorzien van Zensurstempel: Gepruft.

Van: Jacobs-Spits, Rosalia (geschreven door dochter Clara) Aan: Slager-Vervoorn, Riek&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-06-11&nbsp; Onderwerp: Maxje (7 jaar oud) (Max Slager) van Harry is moederziel alleen in barak 67 terecht gekomen. Het weeshuis wil hem niet. De jongen heeft twee jaar rondgezworven en is via de gevangenis in Amsterdam in Westerbork terecht gekomen. Hij spreekt hoog Amsterdams en is honds brutaal. De schrijfster en anderen uit de barak zullen hem zo goed mogelijk verzorgen. Waarschuw mensen in Ede en…dat hij hier is. Zelf werkt ze in de binnendienst en haar moeder werkt in de keuken. Moeder trekt het even niet en ligt ziek op bed. Moeder en dochter kwamen na een verblijf&nbsp;van drie weken in Scheveningen in kamp Westerbork terecht, op 19 mei 1944, op het moment dat er een transport vertrok. Brief voorzien van Zensurstempel: Gepruft.

Brief van Rosalia Jacobs-Spits aan Riek Slager-Vervoorn vanuit kamp Westerbork

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Dir.-Generaal Bijz. Rechtspleging Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-05-20 Onderwerp: veiligheidsmaatregelen kamp Westerbork. Bezwaar van Staatsbosbeheer voor de kaalslag. Voor de verlichting is het wachten op kabels die het jaar ervoor al zijn aangevraagd.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Dir.-Generaal Bijz. Rechtspleging Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-05-20 Onderwerp: veiligheidsmaatregelen kamp Westerbork. Bezwaar van Staatsbosbeheer voor de kaalslag. Voor de verlichting is het wachten op kabels die het jaar ervoor al zijn aangevraagd.

JosefSwaalep

Josef
Swaalep