In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Bekendmaking&nbsp; Datum: 1943-09-09&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: Verzoeken voor terugstellen van transport in te dienen.

Bekendmaking&nbsp; Datum: 1943-09-09&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: Verzoeken voor terugstellen van transport in te dienen.

Bekendmaking over indienen verzoeken voor terugstelling van transport

Van: registratie kamp Westerbork Aan: Levie-van Praag, Rachel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-29 Onderwerp: verpleegster; voorlopig teruggesteld; barak 85.; aanvraag Palestina certificaat.. met potlood: telegram van een Canadese soldaat Mac…., S.S.R.&nbsp;

Van: registratie kamp Westerbork Aan: Levie-van Praag, Rachel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-29 Onderwerp: verpleegster; voorlopig teruggesteld; barak 85.; aanvraag Palestina certificaat.. met potlood: telegram van een Canadese soldaat Mac…., S.S.R.&nbsp;

Ausweiskarte van Rachel Levie-van Praag in kamp Westerbork

Van: de directrice en van Bergen, Chaja Aan: Noor (van Bergen-Diamant, Nora) Plaats: Oud Gastel Datum: 1944 Onderwerp: vernomen dat Noor ziek is; hoop op een snel herstel; Chaja maakt het goed; ze zou meer willen schrijven, maar zo'n brief is al een hele opgaaf voor haar; Chaja vindt het heerlijk om met de kleine baby' s te sjouwen en ze de fles te geven. Chaja wordt in het kinderhuis huishoudelijk opgevoed; Chaja: over het gevierde Paasfeest, tafel versierd met paashaasjes en paaseieren; op de tweede Paasdag mochten de kinderen paaseieren gaan zoeken, Chaja heeft er vijf gevonden; er is een fröbelschool en de kinderen spelen de hele dag buiten; groeten aan Eddy en Pappa…

Van: de directrice en van Bergen, Chaja Aan: Noor (van Bergen-Diamant, Nora) Plaats: Oud Gastel Datum: 1944 Onderwerp: vernomen dat Noor ziek is; hoop op een snel herstel; Chaja maakt het goed; ze zou meer willen schrijven, maar zo'n brief is al een hele opgaaf voor haar; Chaja vindt het heerlijk om met de kleine baby' s te sjouwen en ze de fles te geven. Chaja wordt in het kinderhuis huishoudelijk opgevoed; Chaja: over het gevierde Paasfeest, tafel versierd met paashaasjes en paaseieren; op de tweede Paasdag mochten de kinderen paaseieren gaan zoeken, Chaja heeft er vijf gevonden; er is een fröbelschool en de kinderen spelen de hele dag buiten; groeten aan Eddy en Pappa…

Brief van de directrice en Chaja aan Noor vanuit het kinderhuis in Oud Gastel

Van: van Bergen, Chaja Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats:&nbsp;boven Londen Datum: 1946 Onderwerp: over het ontbijt… en dingen die niet goed gaan; ze fiets nog wat en drie keer in de week wordt er iets voor de Nederlandse kinderen georganiseerd, vandaag is er weer zo'n dag; Chaja en haar lotgenote zijn vroeg opgestaan om voor het uitstapje te kunnen schrijven naar huis…; welke vruchten ze in de tuin hebben en ze schrijft enige zinnetjes in het Engels met de Nederlandse vertaling erbij…

Van: van Bergen, Chaja Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats:&nbsp;boven Londen Datum: 1946 Onderwerp: over het ontbijt… en dingen die niet goed gaan; ze fiets nog wat en drie keer in de week wordt er iets voor de Nederlandse kinderen georganiseerd, vandaag is er weer zo'n dag; Chaja en haar lotgenote zijn vroeg opgestaan om voor het uitstapje te kunnen schrijven naar huis…; welke vruchten ze in de tuin hebben en ze schrijft enige zinnetjes in het Engels met de Nederlandse vertaling erbij…

Brief van Chaja van Bergen aan haar moeder vanuit Engeleland

Onderduik

Onderduikomstandigheden

Mensen Kampgevangenen bij de deportatietrein Kamp Westerbork, 1943-1944

Mensen Kampgevangenen bij de deportatietrein Kamp Westerbork, 1943-1944

Kampgevangenen bij de deportatietrein

Van: Wolf, Rosa Aan: Been, D. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06 Onderwerp: angina; besmet door een patiënt, naar quarantaine overgebracht; schrijft de brief vanuit haar bed; verhalen dat iedereen weg moest gaan, heel Westerbork leeg; vele transporten uit Amsterdam weer doorgestuurd; werkenden in het kamp zijn voorlopig aan deportatie ontkomen; berichten dat zij voorlopig kunnen blijven; familie Engers ook in Westerbork aangekomen (barak 60), allen aan het werk; de familie adviseert Rosa om naar een ziekbarak te gaan. Rosa blijft liever in haar hoekje liggen, dan in de drukke ziekenhuisbarak (bijenkorf); Henny en Herman zijn met het laatste transport doorgegaan, Rosa heeft ze nog even kunnen spreken; een vrije dag voor het ziekenhuispersoneel ingevoerd; kennis uit Rotterdam, Fie van Gelderen (Rosalie van Gelderen-Stibbe?), werkzaam in de apotheek van het kamp. Ze woont in een huisje en heeft een kookplaat. Ze hebben samen een beetje gekookt met wat ze verzameld hadden; op bed denkt ze te veel na over de dingen, het is betergewoon aan het werk te gaan; koffer ontvangen, echter kwam er een bevel dat er geen koffers op transport mogen worden meegenomen. De koffer zal dus moeten achterblijven; nu nog vol levensmiddelen aan het voeteinde van haar bed; verzoek om verschillende dingen toe te sturen; stemming is optimistisch…

Van: Wolf, Rosa Aan: Been, D. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06 Onderwerp: angina; besmet door een patiënt, naar quarantaine overgebracht; schrijft de brief vanuit haar bed; verhalen dat iedereen weg moest gaan, heel Westerbork leeg; vele transporten uit Amsterdam weer doorgestuurd; werkenden in het kamp zijn voorlopig aan deportatie ontkomen; berichten dat zij voorlopig kunnen blijven; familie Engers ook in Westerbork aangekomen (barak 60), allen aan het werk; de familie adviseert Rosa om naar een ziekbarak te gaan. Rosa blijft liever in haar hoekje liggen, dan in de drukke ziekenhuisbarak (bijenkorf); Henny en Herman zijn met het laatste transport doorgegaan, Rosa heeft ze nog even kunnen spreken; een vrije dag voor het ziekenhuispersoneel ingevoerd; kennis uit Rotterdam, Fie van Gelderen (Rosalie van Gelderen-Stibbe?), werkzaam in de apotheek van het kamp. Ze woont in een huisje en heeft een kookplaat. Ze hebben samen een beetje gekookt met wat ze verzameld hadden; op bed denkt ze te veel na over de dingen, het is betergewoon aan het werk te gaan; koffer ontvangen, echter kwam er een bevel dat er geen koffers op transport mogen worden meegenomen. De koffer zal dus moeten achterblijven; nu nog vol levensmiddelen aan het voeteinde van haar bed; verzoek om verschillende dingen toe te sturen; stemming is optimistisch…

Brief van Rosa Wolf aan D. Been vanuit kamp Westerbork

Van: Brandon, David Aan: Bosklopper, Otto (zwager van David Brandon) Plaats: Ede&nbsp; Datum: 1945-05-26&nbsp; Onderwerp: Levensmiddelen worden steeds weer royaler. De tuin staat er goed bij maar ‘geen krummel kunstmest.’ Brandon probeert zijn achterstallig loon te krijgen en is laatst op bezoek geweest in werkkamp Putten (De Vanenburg). Van kampgenoten heeft hij nooit meer wat gehoord. ‘Heb je ook die foto’s gezien van de concentratiekampen? Het was toch zo stom niet om bijtijds de benen te nemen!' (Brandon is in oktober 1942 ontsnapt uit kamp Westerbork.)

Van: Brandon, David Aan: Bosklopper, Otto (zwager van David Brandon) Plaats: Ede&nbsp; Datum: 1945-05-26&nbsp; Onderwerp: Levensmiddelen worden steeds weer royaler. De tuin staat er goed bij maar ‘geen krummel kunstmest.’ Brandon probeert zijn achterstallig loon te krijgen en is laatst op bezoek geweest in werkkamp Putten (De Vanenburg). Van kampgenoten heeft hij nooit meer wat gehoord. ‘Heb je ook die foto’s gezien van de concentratiekampen? Het was toch zo stom niet om bijtijds de benen te nemen!' (Brandon is in oktober 1942 ontsnapt uit kamp Westerbork.)

SchoontjeDiependaal

Schoontje
Diependaal