In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Joodse werkkampen

Dag en nacht-Joodse werkkampen

Van: Tas, Jacob via de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: Tas-van Dam, Esther Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-04 Onderwerp: ' Zend oproep of fotocopie van jou Sperrstempel voor zondagmiddag 12 uur per koerier van de Joodsche Raad (…)'&nbsp;

Van: Tas, Jacob via de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: Tas-van Dam, Esther Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-04 Onderwerp: ' Zend oproep of fotocopie van jou Sperrstempel voor zondagmiddag 12 uur per koerier van de Joodsche Raad (…)'&nbsp;

Telexbericht van Jacob Tas aan zijn vrouw via de Joodse Raad voor Amsterdam vanuit kamp Westerbork

Pakketpost kamp Westerbork

Voedselpakketten kamp Westerbork

Deportatie vanuit kamp Westerbork

Transportbegeleiding vanuit kamp Westerbork

Reisverloop vanuit kamp Westerbork

Samenstelling transportlijsten kamp Westerbork

Nederlandse Spoorwegen en de deportatie vanuit kamp Westerbork

Deutsche Reichsbahn en de deportatie vanuit kamp Westerbork

Van: Abt. Bev. B. St. (Statistisch Bureau?) Aan: Büro Dr. Wachtel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-30 Onderwerp: gesloten huwelijken in kamp Westerbork in de periode januari tot en met april 1943.

Van: Abt. Bev. B. St. (Statistisch Bureau?) Aan: Büro Dr. Wachtel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-30 Onderwerp: gesloten huwelijken in kamp Westerbork in de periode januari tot en met april 1943.

Lijst met huwelijken in 1943 gesloten in kamp Westerbork

Deportatie naar kamp Westerbork

Reisverloop naar kamp Westerbork

Vrijstellingen van deportatie naar kamp Westerbork

Aankomst in kamp Westerbork

Nederlandse Spoorwegen en de deportatie naar kamp Westerbork

Plaatsen in kamp Westerbork

Appèlplaats kamp Westerbork

Martin Meijer Gluskinos is op 29 september 1943 in kamp Westerbork geregistreerd, samen met zijn vrouw en twee zoontjes. Op 31 juli 1944 ging het gezin op transport naar Theresienstadt. Twee maanden later, &nbsp;op 28 september 1944, werd Martin Gluskinos doorgevoerd naar Auschwitz. Zijn vrouw en kinderen bleven achter in Theresienstadt, waar ze in mei 1945 werden bevrijd. Martin ging op 10 oktober 1944 vanuit Auschwitz op transport naar Dachau. In 1955 werd zijn overlijdensdatum vastgesteld op 15 december 1944, maar uit registraties van Dachau blijkt dat hij op 6 januari 1945 is overleden.&nbsp;

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 9 oktober 1942 - Auschwitz

Deportatiewagons vanuit kamp Westerbork

Brieven verstopt in de deportatiewagons

Ziekenhuisbarakken

Tandarts

Diëtiek

Orthopedische instrumentenmakerij

Pedicure

Apotheek

Medisch laboratorium

Polikiniek

Kinderafdeling

Transport 7 september 1943 - Auschwitz

Specifieke groepen kampbewoners

Katholieke Joden kamp Westerbork

Protestante Joden kamp Westerbork

Strafgevangenen kamp Westerbork

Barneveld Joden kamp Westerbork

Contactcommissie

Joodse Raad kamp Westerbork

Joodse Ordedienst

Binnenlandse Strijdkrachten kamp Westerbork

Militair Gezag kamp Westerbork

Gemengd gehuwde Joden kamp Westerbork

Sinti & Roma en woonwagenbewoners kamp Westerbork

Verzet kamp Westerbork

Palestina Pioniers kamp Westerbork

Buitenlandse Joden kamp Westerbork

Groep Onbekende Kinderen

Politieke gevangenen kamp Westerbork

Portugese Joden kamp Westerbork

Groep Leasa

Islamitische Molukkers kamp Westerbork

RMS aanhangers Woonoord Schattenberg

Keiezen kamp Westerbork

Katholieke Molukkers kamp Westerbork

Pela dorpsverbanden kamp Westerbork

Communistische Joden kamp Westerbork

LGBTQ+ gemeenschap kamp Westerbork

Gruppe Bühne

Waffen-SS'ers Interneringkamp Westerbork

Niet-Joodse gevangenen doorgangskamp Westerbork

Prominente NSB'ers Interneringskamp Westerbork

Nederlandse leger kamp Westerbork

Orthodoxe Joden kamp Westerbork

Verstandelijk beperkte gevangenen kamp Westerbork

Lichamelijk gehandicapte gevangenen kamp Westerbork

Visueel beperkte gevangenen kamp Westerbork

Auditief beperkte gevangenen kamp Westerbork

Alte Lagerinsassen

Strafbarakken

Bevrijdingsacties kamp Westerbork

Bevrijdingsplan Dominee Ader

Vrijstellingen van deportatie vanuit kamp Westerbork

Stammliste in kamp Westerbork

Turkse Joden kamp Westerbork

Amerikaanse en Engelse Joden kamp Westerbork

Hongaarse Joden kamp Westerbork

Roemeense Joden kamp Westerbork

Duitse en Oostenrijkse Joden kamp Westerbork

Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Kampleven Westerbork

Bezittingen kampbewoners Westerbork

Transport 19 mei 1944 - Bergen-Belsen

Joods leven na de Tweede Wereldoorlog

Naoorlogs antisemitisme

Terugkeer en opvang

Verwerking oorlogsleed

Rechtsherstel

Derde generatie

Tweede generatie

Monumenten buiten kamp Westerbork

Oorlogsgetroffenen

Oorlogsweeskinderen

In bewaring gegeven bezittingen

Opsporing vermiste personen

Kunstroof

Transport 4 september 1944 - Theresienstadt

Kampbewoners Westerbork naar sekse en leeftijd

Kinderen kamp Westerbork(4-15 jaar)

Joodse gemeenten in Friesland

Joodse gemeente Sneek

Commandantswoning

LeaRichheimer-Blits

Lea
Richheimer-Blits