In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Notie over het versturen van een pakket of een brief naar kamp Westerbork; Joodse Raad.

Notie over het versturen van een pakket of een brief naar kamp Westerbork; Joodse Raad.

Notie over het versturen van een pakket of een brief naar kamp Westerbork

Bewijs van inschrijving bij de Heelkundige Polikliniek der Rijksuniversiteit te Groningen Van: Hedeman, Carel Emanuel Jaar: 1943 Nummer: 180

Bewijs van inschrijving bij de Heelkundige Polikliniek der Rijksuniversiteit te Groningen Van: Hedeman, Carel Emanuel Jaar: 1943 Nummer: 180

van inschrijving bij de Heelkundige Polikliniek betreffende Carel Emanuel Hedeman

Van: Querido, Levie Aan: Manus en Piet Plaats: Hollandsche Schouwburg Datum: 1943-01 Onderwerp: Levie zal worden doorgestuurd naar Vught; hij zit in de benedenzaal, stoelen, tafels en volop licht, alsof hij naar een cabaret voorstelling aan het kijken is; aan divers tafeltjes wordt gedampt, geschaakt en gekaart; Levie snapt niet van het optimisme van de mensen; voedselvoorziening in de schouwburg; probeer Suskind te spreken en Brandon; bezorgen of toesturen van bezittingen…

Van: Querido, Levie Aan: Manus en Piet Plaats: Hollandsche Schouwburg Datum: 1943-01 Onderwerp: Levie zal worden doorgestuurd naar Vught; hij zit in de benedenzaal, stoelen, tafels en volop licht, alsof hij naar een cabaret voorstelling aan het kijken is; aan divers tafeltjes wordt gedampt, geschaakt en gekaart; Levie snapt niet van het optimisme van de mensen; voedselvoorziening in de schouwburg; probeer Suskind te spreken en Brandon; bezorgen of toesturen van bezittingen…

Brief van Levie Querido aan Manus en Piet vanuit de Hollandsche Schouwburg

Breslauer, W.R.&nbsp; Werken op het land.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943.&nbsp; Kampgevangenen aan het werk met de aardappelsorteermachine.

Breslauer, W.R.&nbsp; Werken op het land.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943.&nbsp; Kampgevangenen aan het werk met de aardappelsorteermachine.

Kampgevangenen aan het werk met de aardappelsorteermachine

Plaatsen in kamp Westerbork

Woonoord Schattenberg

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 26-05-1943 Nr. 314 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Drukker, Louise Henriette Leonore geb. 10-09-71 overleden te Westerbork op 24-05-1943 op: 26-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 26-05-1943 Nr. 314 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Drukker, Louise Henriette Leonore geb. 10-09-71 overleden te Westerbork op 24-05-1943 op: 26-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Louise Henriette Leonore Drukker

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-12-05 Onderwerp: het is Sinterklaasavond, voor Werner de ruimte om een langere brief te schrijven; herinneringen (van ook kerst en nieuwjaar) komen naar boven, samen zijn met familie; vergelijking met Chanoeka; &nbsp;in verschillende barakken worden kleine Chanoeka-feestjes georganiseerd en de vele kinderen die zich in het kamp bevinden krijgen een kleinigheid. Een feestje dat de dag ervoor werd gehouden, werd bezocht door de Duitse commandant, hij verbleef er minstens een uur en liet alles tot zich komen… De bewoners waren door het bezoek verrast…; er is weer een strafcompagnie wegens te laat komen, roken of het niet bij zich hebben van een legitimatiekaart en dat samen met prikkeldraad, wachttorens appel en verbod op schrijven; de kampleiding wil verschillende werkplaatsen opzetten, er zullen daardoor meer kampgevangenen kunnen blijven; het ziekenhuis is uitgebreid (500 patiënten), er sterven ook mensen, wekelijks ziet men de lijkenwagen (koets) heen en weer gaan (naar de Joodse begraafplaats te Assen); spoedig zal dat niet meer nodig zijn, er komt een crematorium; de school is ook uitgebreid. Het Westerbork getto wordt langzaam compleet; tegenstellingen tussen Nederlandse en Duitse Joden. Scheldwoorden als ‘Rotmoffen’ en ‘Kaaskoppen’; terwijl de achtergrond, het Joods zijn hetzelfde is.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-12-05 Onderwerp: het is Sinterklaasavond, voor Werner de ruimte om een langere brief te schrijven; herinneringen (van ook kerst en nieuwjaar) komen naar boven, samen zijn met familie; vergelijking met Chanoeka; &nbsp;in verschillende barakken worden kleine Chanoeka-feestjes georganiseerd en de vele kinderen die zich in het kamp bevinden krijgen een kleinigheid. Een feestje dat de dag ervoor werd gehouden, werd bezocht door de Duitse commandant, hij verbleef er minstens een uur en liet alles tot zich komen… De bewoners waren door het bezoek verrast…; er is weer een strafcompagnie wegens te laat komen, roken of het niet bij zich hebben van een legitimatiekaart en dat samen met prikkeldraad, wachttorens appel en verbod op schrijven; de kampleiding wil verschillende werkplaatsen opzetten, er zullen daardoor meer kampgevangenen kunnen blijven; het ziekenhuis is uitgebreid (500 patiënten), er sterven ook mensen, wekelijks ziet men de lijkenwagen (koets) heen en weer gaan (naar de Joodse begraafplaats te Assen); spoedig zal dat niet meer nodig zijn, er komt een crematorium; de school is ook uitgebreid. Het Westerbork getto wordt langzaam compleet; tegenstellingen tussen Nederlandse en Duitse Joden. Scheldwoorden als ‘Rotmoffen’ en ‘Kaaskoppen’; terwijl de achtergrond, het Joods zijn hetzelfde is.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit kamp Westerbork

Transporten buiten kamp Westerbork

Het Verloren Transport

Vooroorlogs Joods leven

Joodse vluchtelingen

Vluchtelingenbeleid Nederlandse regering

St. Louis

Comité voor Bijzondere Joodsche Belangen

Programma van het cabaretprogramma Bunter Abend

Afgescheurd stukje papier, waarop in potlood is geschreven: "St. Chanoe(Chanoeka) Klaas, Reichsmark 25,=", met in het midden een bisschopshoed en staf getekend, met op de achterzijde enkele aantekeningen, z.j.&nbsp;

Afgescheurd stukje papier, waarop in potlood is geschreven: "St. Chanoe(Chanoeka) Klaas, Reichsmark 25,=", met in het midden een bisschopshoed en staf getekend, met op de achterzijde enkele aantekeningen, z.j.&nbsp;

Papier (stuk)

Bewijs van crematie Datum: 13-07-1943 Nr. 420 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Lefeber, Toni geb. 05-06-90 overleden te Westerbork op 07-07-1943 op 12-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-07-1943 Nr. 420 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Lefeber, Toni geb. 05-06-90 overleden te Westerbork op 07-07-1943 op 12-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Toni Lefeber

Van: der Israelitischen Kultusgemeinde, registratiekantoor Aan: Büks, Helene en Tauber, Fritz Plaats: Wenen Datum: 1939-04-19 Onderwerp: bevestiging van het burgerlijk en kerkelijk huwelijk van Helene en Fritz.&nbsp;

Van: der Israelitischen Kultusgemeinde, registratiekantoor Aan: Büks, Helene en Tauber, Fritz Plaats: Wenen Datum: 1939-04-19 Onderwerp: bevestiging van het burgerlijk en kerkelijk huwelijk van Helene en Fritz.&nbsp;

Certificaat betreffende het huwelijk van Helene Büks en Fritz Tauber

Van: Levie, Dien Aan: haar familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-29 Onderwerp: ze zit te schrijven op haar bed in zaal 4 van het vrouwenziekenhuis; Jaap heeft haar voor galstenen laten opnemen; een familie Nijstad past op Jo in de barak; Jaap verzorgt hem verder wat wassen en eten betreft; er gaan vrijdag en maandag twee transporten met mensen die nog over zijn; er gaan veel weg, ook de baan van Jaap is niet meer veilig; zolang zij in het ziekenhuis ligt zijn Jo en Jaap nog veilig; over haar ouders; Jaap brengt haar een deel van de inhoud van de pakjes; in de zaal liggen 8 kraamvrouwtjes, aardig is het als de kindertjes worden binnengehaald om door de moeders gevoed te worden; 'vreselijk om in Westerbork geboren te moeten worden…; er wordt vreselijk gestolen; over briefpost; ook in het ziekenhuis krijg je niets op het brood, pakketjes zijn wezenlijk; over voedsel in het ziekenhuis…; Nico van oom Bram is doorgestuurd, zijn vrouw en kinderen zijn nog in Amsterdam…

Van: Levie, Dien Aan: haar familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-29 Onderwerp: ze zit te schrijven op haar bed in zaal 4 van het vrouwenziekenhuis; Jaap heeft haar voor galstenen laten opnemen; een familie Nijstad past op Jo in de barak; Jaap verzorgt hem verder wat wassen en eten betreft; er gaan vrijdag en maandag twee transporten met mensen die nog over zijn; er gaan veel weg, ook de baan van Jaap is niet meer veilig; zolang zij in het ziekenhuis ligt zijn Jo en Jaap nog veilig; over haar ouders; Jaap brengt haar een deel van de inhoud van de pakjes; in de zaal liggen 8 kraamvrouwtjes, aardig is het als de kindertjes worden binnengehaald om door de moeders gevoed te worden; 'vreselijk om in Westerbork geboren te moeten worden…; er wordt vreselijk gestolen; over briefpost; ook in het ziekenhuis krijg je niets op het brood, pakketjes zijn wezenlijk; over voedsel in het ziekenhuis…; Nico van oom Bram is doorgestuurd, zijn vrouw en kinderen zijn nog in Amsterdam…

Brief van Dien Levie aan haar familie vanuit kamp Westerbork

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942-03-22 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22; hij mag per maand 15 RM ontvangen; er zijn weer 6 weken voorbij; het is zondag en om 19.00 zal hij zich proberen voor te stellen hoe het thuis is; graag een bericht hoe het met allen gaat; Nora kan om de 14 dagen schrijven…

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942-03-22 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22; hij mag per maand 15 RM ontvangen; er zijn weer 6 weken voorbij; het is zondag en om 19.00 zal hij zich proberen voor te stellen hoe het thuis is; graag een bericht hoe het met allen gaat; Nora kan om de 14 dagen schrijven…

Brief van Isaac van Bergen aan zijn vrouw en kinderen vanuit Buchenwald

Barak 109

Van: Der Israelitischen Kultusgemeinde, registatiekantoor Aan: Tauber, Fritz Plaats: Wenen Datum: 1912-08-16

Van: Der Israelitischen Kultusgemeinde, registatiekantoor Aan: Tauber, Fritz Plaats: Wenen Datum: 1912-08-16

Certificaat betreffende geboorte van Fritz Tauber

Tekening Van: Kok, Leo Aan: Drukker, Joseph Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-07-13 Onderwerp: portrettekening, potlood.

Tekening Van: Kok, Leo Aan: Drukker, Joseph Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-07-13 Onderwerp: portrettekening, potlood.

Tekening van Joseph Drukker gemaakt door Leo Kok in kamp Westerbork

Van: de autoriteiten Aan: de Raay, Eduard Plaats:&nbsp; Datum: 1945-07-03 Onderwerp: bewijs van registratie en medische kaart in verband met repatriëring met als gewenste bestemming Den Haag.&nbsp;

Van: de autoriteiten Aan: de Raay, Eduard Plaats:&nbsp; Datum: 1945-07-03 Onderwerp: bewijs van registratie en medische kaart in verband met repatriëring met als gewenste bestemming Den Haag.&nbsp;

Bewijs van registratie en medische kaart van repatriant Eduard de Raay

Joodse werkkampen

Joods werkkamp Kremboong

Arbeitskarte van: Boas-Prins, Seraphina Afgegeven 1944-06-30 te Westerbork, kamp Ingedeeld bij Gruppe 8 DB 1, Erziehung und Fursorge, Groep Kinderhort (crèche).

Arbeitskarte van: Boas-Prins, Seraphina Afgegeven 1944-06-30 te Westerbork, kamp Ingedeeld bij Gruppe 8 DB 1, Erziehung und Fursorge, Groep Kinderhort (crèche).

HerbertBeitowitz

Herbert
Beitowitz