In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Foto van Salomon Hammelburg en zijn vrouw Marianne Hammelburg-Agsteribbe

Foto van Salomon Hammelburg en zijn vrouw Marianne Hammelburg-Agsteribbe

Foto van het echtpaar Hammelburg-Agsteribbe

Van: Magnus, J. Aan: Goldschmidt. L Datum: 1943-06-03 Plaats: Amsterdam Onderwerp: pakketjes en vele bekenden waaronder de families Ochsenmann en Saffra (vader, moeder en vier kinderen) zijn vorige week doorgestuurd (de razzia's eind mei in Amsterdam) Met ‘Bücher’ worden buitenlandse paspoorten bedoeld. Leon Goldschmidt (neef van F. Magnus-Goldschmidt) op dat moment woonachtig in Stockholm begreep de boodschap en regelde de Ecuadoraanse paspoorten, die uiteindelijk het leven van het gezin Magnus hebben gered.

Van: Magnus, J. Aan: Goldschmidt. L Datum: 1943-06-03 Plaats: Amsterdam Onderwerp: pakketjes en vele bekenden waaronder de families Ochsenmann en Saffra (vader, moeder en vier kinderen) zijn vorige week doorgestuurd (de razzia's eind mei in Amsterdam) Met ‘Bücher’ worden buitenlandse paspoorten bedoeld. Leon Goldschmidt (neef van F. Magnus-Goldschmidt) op dat moment woonachtig in Stockholm begreep de boodschap en regelde de Ecuadoraanse paspoorten, die uiteindelijk het leven van het gezin Magnus hebben gered.

Brief van Josef Magnus aan L. Goldschmidt vanuit Amsterdam

Briefkaart Van: Jong, de, H. Aan: Jong-Cohen, de, E. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-18 Onderwerp: Henk vraagt of Stella nog in het ziekenhuis (reinigingsdienst) werkt. Hij heeft haar een pakje toegestuurd met onder andere snoepjes.&nbsp;

Briefkaart Van: Jong, de, H. Aan: Jong-Cohen, de, E. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-18 Onderwerp: Henk vraagt of Stella nog in het ziekenhuis (reinigingsdienst) werkt. Hij heeft haar een pakje toegestuurd met onder andere snoepjes.&nbsp;

Briefkaart H. de Jong aan E. de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

Van: Eaton, J. (sergeant Amerikaanse leger) Aan: Burgemeester van Frankfurt am Main Datum: 1945-05-25 Plaats: Frankfurt am Main Onderwerp: nalatenschap van de grootmoeder van de schrijver. Haar naam was C. Goldschmidt-Hamburger (18-11-1871). Ze werd op 15-9-1942 vanuit Frankfurt gedeporteerd naar Theresienstadt. Ze overleed hier 17 maart 1943.

Van: Eaton, J. (sergeant Amerikaanse leger) Aan: Burgemeester van Frankfurt am Main Datum: 1945-05-25 Plaats: Frankfurt am Main Onderwerp: nalatenschap van de grootmoeder van de schrijver. Haar naam was C. Goldschmidt-Hamburger (18-11-1871). Ze werd op 15-9-1942 vanuit Frankfurt gedeporteerd naar Theresienstadt. Ze overleed hier 17 maart 1943.

Brief van Joseph Eaton aan de burgemeester van Frankfurt am Main

Brief Van: Kwieser-Cohen, Mirjam Aan: Jong, de, Henk en Jong-Cohen, de, Stella Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02 Onderwerp: Mirjam bedankt Stella voor het pakje met roggebrood, suiker, boter en theesurrogaat. Ook bedankt ze voor de jurk en onderjurk. Hetty heeft last van buikloop. Ze is al veel vriendinnetjes kwijtgeraakt omdat ze moesten vertrekken. Mirjam denkt dat zij vrijdag moeten vertrekken. Ze hoopt echter op een weerzien met familieleden.

Brief Van: Kwieser-Cohen, Mirjam Aan: Jong, de, Henk en Jong-Cohen, de, Stella Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02 Onderwerp: Mirjam bedankt Stella voor het pakje met roggebrood, suiker, boter en theesurrogaat. Ook bedankt ze voor de jurk en onderjurk. Hetty heeft last van buikloop. Ze is al veel vriendinnetjes kwijtgeraakt omdat ze moesten vertrekken. Mirjam denkt dat zij vrijdag moeten vertrekken. Ze hoopt echter op een weerzien met familieleden.

Brief van Mirjam Kwieser-Cohen aan het echtpaar de Jong-Cohen vanuit kamp Westerbork

Briefkaart Van: Jong, de, Henk Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-17 Onderwerp: Henk staat er alleen voor nu Stella in Westerbork zit. Hij heeft haar een pakje opgestuurd.&nbsp;

Briefkaart Van: Jong, de, Henk Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-17 Onderwerp: Henk staat er alleen voor nu Stella in Westerbork zit. Hij heeft haar een pakje opgestuurd.&nbsp;

Brief Van: Mia, Carla en Gré Aan: Jong-Cohen, de, Estella&nbsp;en Kwieser, Henri, ins. Joodsche Raad Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-22 Onderwerp: de schrijfster bedankt Stella voor de briefkaarten en is blij dat ze het goed maakt. Ze heeft een rugzak en een deken in papier verpakt en naar barak 34 gestuurd. De schrijfster denkt dat ze Stella snel zal ontmoeten in Westerbork, want de Joodse Raad wordt nu ook opgeroepen.&nbsp; Met enveloppe

Brief Van: Mia, Carla en Gré Aan: Jong-Cohen, de, Estella&nbsp;en Kwieser, Henri, ins. Joodsche Raad Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-22 Onderwerp: de schrijfster bedankt Stella voor de briefkaarten en is blij dat ze het goed maakt. Ze heeft een rugzak en een deken in papier verpakt en naar barak 34 gestuurd. De schrijfster denkt dat ze Stella snel zal ontmoeten in Westerbork, want de Joodse Raad wordt nu ook opgeroepen.&nbsp; Met enveloppe

Brief van Mia, Carla en Gré aan Estella en Henri Kwieser

Recept&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944

Recept&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944

Recept voor Esther Boom-Jacobs in kamp Westerbork

Displaced Persons Index Card (Identificatiekaartje) Van: Polak, Henriëtte Beatrice Verstrekt door de geallieerde autoriteiten (Allied Expeditionary Forces) in verband met repatriëring naar Nederland.

Displaced Persons Index Card (Identificatiekaartje) Van: Polak, Henriëtte Beatrice Verstrekt door de geallieerde autoriteiten (Allied Expeditionary Forces) in verband met repatriëring naar Nederland.

Bewijs van identiteit van Henriëtte Beatrice Polak

Briefkaart Van: Jong, de, Henk Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Abcoude Datum: 1943-06-27 Onderwerp: Henk is op vakantie. Hij heeft een pakketje opgestuurd naar zijn vrouw Stella, die in Westerbork verblijft.

Briefkaart Van: Jong, de, Henk Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Abcoude Datum: 1943-06-27 Onderwerp: Henk is op vakantie. Hij heeft een pakketje opgestuurd naar zijn vrouw Stella, die in Westerbork verblijft.

Van: Heymann-Heymans, familie&nbsp; Aan: Heymans, Arthur, Ruth en kinderen Datum: 1943-05-17 Plaats: Westerbork, kamp, barak 56 Onderwerp: over familie in het ziekenhuis, over bezoeken, over pakketten en kwakkelende gezondheid van verschillende personen.

Van: Heymann-Heymans, familie&nbsp; Aan: Heymans, Arthur, Ruth en kinderen Datum: 1943-05-17 Plaats: Westerbork, kamp, barak 56 Onderwerp: over familie in het ziekenhuis, over bezoeken, over pakketten en kwakkelende gezondheid van verschillende personen.

Brief van de familie Heymann-Heymans aan Arthur Heymans vanuit kamp Westerbork

Mondelinge mededeling Van: Workum, Henri Aan: Jong-Cohen, de, E.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: oktober 1943 Onderwerp: vraag of ze een wit lampje voor een Philips Byoux handdynamo wil sturen.

Mondelinge mededeling Van: Workum, Henri Aan: Jong-Cohen, de, E.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: oktober 1943 Onderwerp: vraag of ze een wit lampje voor een Philips Byoux handdynamo wil sturen.

Mededeling van Henri Workum aan E. de Jong-Cohen vanuit kamp Westerbork

Document met gegevens van Henriëtte Polak.&nbsp; Zij is op 1945-05-25 vertrokken naar Bern (Zwitserland).

Document met gegevens van Henriëtte Polak.&nbsp; Zij is op 1945-05-25 vertrokken naar Bern (Zwitserland).

Document met gegevens van Henriëtte Polak in Zwitserland

Huwelijksfoto van Emanuel Meijer en Margaretha Cohen

Huwelijksfoto van Emanuel Meijer en Margaretha Cohen

Van: Magnus, Leon Geboren: 1926-05-30 Datum: 1945-06-06 Plaats: Theresienstadt Onderwerp: Repatriëring met als wens Amsterdam te kunnen wonen.&nbsp;

Van: Magnus, Leon Geboren: 1926-05-30 Datum: 1945-06-06 Plaats: Theresienstadt Onderwerp: Repatriëring met als wens Amsterdam te kunnen wonen.&nbsp;

Registratiekaart van Leon Magnus in verband met zijn repatriëring

Strook met adres en naam van de afzender Willem Kortoef, barak 65.

Strook met adres en naam van de afzender Willem Kortoef, barak 65.

Bewijs van verzending van pakketlabel door Willem Kortoef

Van: Magnus, Simon Geboren: 1924-03-31 Plaats: Westerbork, kamp, barak 21 Onderwerp: voorgedrukt document met verwijzing naar wagon IIB en afdeling (coupe) E. met een Lager Westerbork stempel en op de achterkant het transportnummer 105/5 (transport, 5-4-1944)( naar Theresienstadt).

Van: Magnus, Simon Geboren: 1924-03-31 Plaats: Westerbork, kamp, barak 21 Onderwerp: voorgedrukt document met verwijzing naar wagon IIB en afdeling (coupe) E. met een Lager Westerbork stempel en op de achterkant het transportnummer 105/5 (transport, 5-4-1944)( naar Theresienstadt).

Treinkaartje van Simon Magnus voor een enkele reis van kamp Westerbork naar Theresienstadt

Van: Boas-Prins, Seraphina Aan: Familie Spier Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-26 Onderwerp: Esthertje is een jongedame geworden die de hele dag door de barak (crèche, barak 96) loopt en eigenwijs met de andere, grotere kinderen speelt. Ze is de oorontsteking te boven gekomen. Seraphina neemt haar vaak mee naar de keuken om pap of melk te halen. Ze neemt dan haar eigen kannetje mee. Seraphina&nbsp;stuurt een pakketzegel mee voor het volgende pakje.&nbsp;

Van: Boas-Prins, Seraphina Aan: Familie Spier Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-26 Onderwerp: Esthertje is een jongedame geworden die de hele dag door de barak (crèche, barak 96) loopt en eigenwijs met de andere, grotere kinderen speelt. Ze is de oorontsteking te boven gekomen. Seraphina neemt haar vaak mee naar de keuken om pap of melk te halen. Ze neemt dan haar eigen kannetje mee. Seraphina&nbsp;stuurt een pakketzegel mee voor het volgende pakje.&nbsp;

Brief S. Boas-Prins aan de familie Spier vanuit kamp Westerbork

Van: Militair Commissaris van kamp Westerbork Aan: Gassmann, Heinrich Datum: 1945-06-26 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Ontslag uit het kamp. Afgeven bagage op 27 juni in de zaal &nbsp;van barak 38. Op de 28ste zal de reis naar Amsterdam om 8 uur beginnen. Vertrekpunt wachtpost West.&nbsp;

Van: Militair Commissaris van kamp Westerbork Aan: Gassmann, Heinrich Datum: 1945-06-26 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Ontslag uit het kamp. Afgeven bagage op 27 juni in de zaal &nbsp;van barak 38. Op de 28ste zal de reis naar Amsterdam om 8 uur beginnen. Vertrekpunt wachtpost West.&nbsp;

Oproep van de Militair Commissaris voor Heinrich Gassmann

Van: Khan, Levie Aan: Knuppel, familie Datum: 1942-10 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Ontvangst van pakketjes en behoefte &nbsp;er aan hebben. In het geval ze er niet meer zijn, dan de pakketjes doorsturen aan de zwager van Levie, anders pikt de Joodse Raad het in. De brieven worden ieder keer in tweevoud geschreven. Ze zijn ook nog met iets bezig (vrijstelling?). De officiële stukken zijn bij de Joodse Raad in behandeling. De geschreven brieven worden het kamp uit gesmokkeld. Vele mensen vertrekken, waaronder veel bekenden. Het pakket eventueel sturen naar D. Goudsmit, barak 56, zaal I.

Van: Khan, Levie Aan: Knuppel, familie Datum: 1942-10 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Ontvangst van pakketjes en behoefte &nbsp;er aan hebben. In het geval ze er niet meer zijn, dan de pakketjes doorsturen aan de zwager van Levie, anders pikt de Joodse Raad het in. De brieven worden ieder keer in tweevoud geschreven. Ze zijn ook nog met iets bezig (vrijstelling?). De officiële stukken zijn bij de Joodse Raad in behandeling. De geschreven brieven worden het kamp uit gesmokkeld. Vele mensen vertrekken, waaronder veel bekenden. Het pakket eventueel sturen naar D. Goudsmit, barak 56, zaal I.

Brief van Levie Kahn aan de familie Knuppel vanuit kamp Westerbork

Max Biegel, kantoorbediende, Amsterdam, 12 mei 1909, Scharnegoutum, 29 februari 1944. Max Biegel zat ondergedoken in Friesland en werd door het verzet geliquideerd omdat zijn gedrag riskant was. Biegel had twee dochters, die de oorlog overleefden (https://schravendeelr.wordpress.com/2016/10/15/de-vermoording-van-de-joodse-indische-buurt/.) Zie ook Joodsmonument

MaxBiegel

Max
Biegel