In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Kussy, Olga.&nbsp; Aan: Aggelen, van, J.&nbsp; Plaats: Theresienstadt&nbsp; Datum: 1944-02-23&nbsp; Onderwerp: bericht van ontvangst en bedankje voor pakket.

Van: Kussy, Olga.&nbsp; Aan: Aggelen, van, J.&nbsp; Plaats: Theresienstadt&nbsp; Datum: 1944-02-23&nbsp; Onderwerp: bericht van ontvangst en bedankje voor pakket.

Briefkaart van Olga Kussy aan J. van Aggelen vanuit Theresienstadt

Van: Kasper, K. Aan: Noort, van den, Jan Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-09 Onderwerp: pakket ontvangen.

Van: Kasper, K. Aan: Noort, van den, Jan Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-09 Onderwerp: pakket ontvangen.

Briefkaart van K. Kasper aan zijn vriend J. van den Noort vanuit kamp Westerbork

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-07-29, No. 43 Inhoud: Spertijd; het dragen van jodensterren.

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-07-29, No. 43 Inhoud: Spertijd; het dragen van jodensterren.

Lagerbefehl No. 43

Van: Nederlandsch Zendelinggenootschap Aan: Polak, K. Plaats: Oegstgeest Datum: 1921-11-29 Onderwerp: betrekking bij het genootschap

Van: Nederlandsch Zendelinggenootschap Aan: Polak, K. Plaats: Oegstgeest Datum: 1921-11-29 Onderwerp: betrekking bij het genootschap

Brief van Nederlandsch Zendelinggenootschap aan K. Polak

Lagerbefehl No. 7 Datum: 1943-02-14 Werkbrieven

Lagerbefehl No. 7 Datum: 1943-02-14 Werkbrieven

Lagerbefehl No. 7

Mededeling over het uitwisselingstransport van Theresienstadt naar Zwitserland.&nbsp; Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-02-03

Mededeling over het uitwisselingstransport van Theresienstadt naar Zwitserland.&nbsp; Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-02-03

Bekendmaking over het uitwisselingstransport van Theresienstadt naar Zwitserland

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen aan het werk in de timmerwerkplaats/Tischlerei van het kamp.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen aan het werk in de timmerwerkplaats/Tischlerei van het kamp.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Bewijs van crematie Datum: 03-08-1943 Nr.456 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Hirschel, Flora geb. 27-08-62 overleden te Westerbork op 01-08-1943 op 02-08-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 03-08-1943 Nr.456 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Hirschel, Flora geb. 27-08-62 overleden te Westerbork op 01-08-1943 op 02-08-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Flora Hirschel

Extract uit het doopregister van de Oranje Kerk te 's-Gravenhage van Maud Clara Grietje Hedeman, geboren aldaar op 3 sept. 1934 en gedoopt op 22 okt. 1939. 12 juni 1943.

Extract uit het doopregister van de Oranje Kerk te 's-Gravenhage van Maud Clara Grietje Hedeman, geboren aldaar op 3 sept. 1934 en gedoopt op 22 okt. 1939. 12 juni 1943.

Extract uit het doopregister betreffende Maud Clara Grietje Hedeman

Bewijs van crematie Datum: 05-07-1943 Nr. 397 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Levy, Regina Sara geb. 19-01-59 overleden te Westerbork op 28-06-1943 op 01-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 05-07-1943 Nr. 397 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Levy, Regina Sara geb. 19-01-59 overleden te Westerbork op 28-06-1943 op 01-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Regina Sara Levy

Van: Reichskommissar für besetzten Gebiete&nbsp; Aan: Herren Generalsekretare Plaats: Den Haag Datum: 1943-02-18&nbsp; Onderwerp: Verwijdering uit den openbaren dienst van personen die met Joden gehuwd zijn.

Van: Reichskommissar für besetzten Gebiete&nbsp; Aan: Herren Generalsekretare Plaats: Den Haag Datum: 1943-02-18&nbsp; Onderwerp: Verwijdering uit den openbaren dienst van personen die met Joden gehuwd zijn.

Brief van de Reichskommissar für besetzten Gebiete aan de Secretarissen-Generaal

Gebeurtenissen en groepen buiten kamp Westerbork

Vervolging Jehova's Getuigen

Contact

Van: Kussy, Olga.&nbsp; Aan: Aggelen, van, J.&nbsp; Plaats: Theresienstadt&nbsp; Datum: 1944-07-10&nbsp; Onderwerp: bericht van ontvangst en bedankje voor pakket.

Van: Kussy, Olga.&nbsp; Aan: Aggelen, van, J.&nbsp; Plaats: Theresienstadt&nbsp; Datum: 1944-07-10&nbsp; Onderwerp: bericht van ontvangst en bedankje voor pakket.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 293 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Krant, Vrouwtje geb. 14-11-42 overleden te Westerbork op 14-05-1943 op: 14-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 293 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Krant, Vrouwtje geb. 14-11-42 overleden te Westerbork op 14-05-1943 op: 14-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Vrouwtje Krant

Van: Aussen, Herta&nbsp; Aan: Netty&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-11-15&nbsp; Onderwerp: Omstandigheden, werken, voedsel.&nbsp;Haar moeder ligt nog in het ziekenhuis in Zwolle. Herta slaapt driehoog (erg klauteren). Ze werkt in de landbouw: voor 8 uur werkappèl en vervolgens aardappelrooien, suikerbieten, knollen en rapen oogsten. Haar vader werkt in de smederij en haar zus Annie als enige vrouw in de technische dienst, in het ketelhuis. Het eten is niet bijzonder en vooral te weinig. Verzoek om een pakket. &nbsp;

Van: Aussen, Herta&nbsp; Aan: Netty&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-11-15&nbsp; Onderwerp: Omstandigheden, werken, voedsel.&nbsp;Haar moeder ligt nog in het ziekenhuis in Zwolle. Herta slaapt driehoog (erg klauteren). Ze werkt in de landbouw: voor 8 uur werkappèl en vervolgens aardappelrooien, suikerbieten, knollen en rapen oogsten. Haar vader werkt in de smederij en haar zus Annie als enige vrouw in de technische dienst, in het ketelhuis. Het eten is niet bijzonder en vooral te weinig. Verzoek om een pakket. &nbsp;

Brief van Herta Aussen aan Netty vanuit kamp Westerbork

Breslauer, Werner Rudolf Ploegen van het land.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944

Breslauer, Werner Rudolf Ploegen van het land.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944

Ploegen van het land bij kamp Westerbork

Algemeen

Vragen over personen

Vragen over een onderwerp

Vragen over een foto, voorwerp of document

Veelgestelde vragen

Van: Kok, Leo&nbsp; Voor: Louis de Wijze , voetballende persoon&nbsp; Westerbork, 1943

Van: Kok, Leo&nbsp; Voor: Louis de Wijze , voetballende persoon&nbsp; Westerbork, 1943

Tekening van Louis de Wijze als voetballer in kamp Westerbork

Van: Pinkhof, Menachem Aan: lieve vrienden,&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp,&nbsp; Datum: 1944/05 Onderwerp:&nbsp;arrestatie en zwaar verhoor, strategie tijdens het verhoor; Haaren en Huis van bewaring in Den Bosch. De brief is illegaal verzonden.&nbsp; Zie handgeschreven versie 3591-51

Van: Pinkhof, Menachem Aan: lieve vrienden,&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp,&nbsp; Datum: 1944/05 Onderwerp:&nbsp;arrestatie en zwaar verhoor, strategie tijdens het verhoor; Haaren en Huis van bewaring in Den Bosch. De brief is illegaal verzonden.&nbsp; Zie handgeschreven versie 3591-51

Brief van Menachem Pinkhof aan zijn vrienden vanuit kamp Westerbork

Van: Armand, F.&nbsp; Aan: Min. Goseling, C.&nbsp; Plaats: Heemstede&nbsp; Datum: 1939-06-18&nbsp; Onderwerp: Schrijven van Ridders van Christus betreffende overheidsbeleid vluchtelingen.

Van: Armand, F.&nbsp; Aan: Min. Goseling, C.&nbsp; Plaats: Heemstede&nbsp; Datum: 1939-06-18&nbsp; Onderwerp: Schrijven van Ridders van Christus betreffende overheidsbeleid vluchtelingen.

Brief van F. Armand aan minister C. Goseling

Van: Querido, Levie Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: wasgoed ontvangen. De schrijver maakt het goed en doet de groeten.

Van: Querido, Levie Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: wasgoed ontvangen. De schrijver maakt het goed en doet de groeten.

Brief(je) van Levie Querido aan vrienden vanuit kamp Westerbork

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1949-02-25 Onderwerp: informatie over Roosje Querido-Lever.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1949-02-25 Onderwerp: informatie over Roosje Querido-Lever.

Verklaring van het Rode Kruis over het lot van Roosje Querido-Lever

Van: Hilversum-Querido, Sara en meerdere schrijvers Aan: Prins, Piet en Pim Plaats: 's-Hertogenbosch, Auffanglager, Kl., barak 82B Datum: 1943-06-15 Onderwerp: pakjes ontvangen; graag nieuwe pakketjes en de groeten…&nbsp;

Van: Hilversum-Querido, Sara en meerdere schrijvers Aan: Prins, Piet en Pim Plaats: 's-Hertogenbosch, Auffanglager, Kl., barak 82B Datum: 1943-06-15 Onderwerp: pakjes ontvangen; graag nieuwe pakketjes en de groeten…&nbsp;

Brief van Sara Hilversum-Querido aan de familie Prins vanuit kamp Vught

Van: Querido, Levie Aan: Snof Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: pakketpost.

Van: Querido, Levie Aan: Snof Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: pakketpost.

Brief(je) van Levie Querido aan Snof vanuit kamp Westerbork

Foto van Flora Jacobs en haar jongere zus Rebecca

Foto van Flora Jacobs en haar jongere zus Rebecca

Manuscript van Dr. Walter Kauffmann met de titel ‘Die Rettung’&nbsp; Onderwerp: Onderwerp: overbelaste Rijnbrug stort in. vader weet zijn kind te redden, maar mist zijn vrouw. Hij springt weer in het water, maar blijkt een andere vrouw te hebben gered. Ze trouwen met elkaar en de volgende morgen wordt de vrouw in de rivier teruggevonden. Zie ook het verhaal in Exposé. Deze versie heeft een ander eind.

Manuscript van Dr. Walter Kauffmann met de titel ‘Die Rettung’&nbsp; Onderwerp: Onderwerp: overbelaste Rijnbrug stort in. vader weet zijn kind te redden, maar mist zijn vrouw. Hij springt weer in het water, maar blijkt een andere vrouw te hebben gered. Ze trouwen met elkaar en de volgende morgen wordt de vrouw in de rivier teruggevonden. Zie ook het verhaal in Exposé. Deze versie heeft een ander eind.

Manuscript van Dr. Walter Kauffmann met de titel 'Die Rettung'

Foto van Duits Joodse Vluchtelingen bij een dienstwoning in aanbouw.

Foto van Duits Joodse Vluchtelingen bij een dienstwoning in aanbouw.

Foto van Duits Joodse Vluchtelingen bij een dienstwoning in aanbouw

Groeten aan Jet, Bram en familie Daaronder een aantekening (…) laatste woorden John.&nbsp;

Groeten aan Jet, Bram en familie Daaronder een aantekening (…) laatste woorden John.&nbsp;

Brief met de eerste woorden: 'Op verzoek geen antwoord, ...'

Manuscript van Dr. Walter Kauffmann met de titel 'Träume'&nbsp; Onderwerp: vijf mannen zitten op hun laatste vrije dag samen en vertellen elkaar over hun grootste dromen…

Manuscript van Dr. Walter Kauffmann met de titel 'Träume'&nbsp; Onderwerp: vijf mannen zitten op hun laatste vrije dag samen en vertellen elkaar over hun grootste dromen…

Manuscript van Dr. Walter Kauffmann met de titel 'Träume'

Bericht over een huwelijk en overlijden Van: Büro Dr. Wachtel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-01&nbsp;

Bericht over een huwelijk en overlijden Van: Büro Dr. Wachtel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-01&nbsp;

Bericht nummer 20 over een huwelijk en het overlijden van twee personen in kamp Westerbork

Van: Vader Aan: Co en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04-06 Onderwerp: Onzekerheid over moeder en Henny; nu ook razzia's in de buurt; vader heeft een dubbele Sper; eindelijk geen leven meer, vrijwillig meegaan heeft geen zin, omdat ze toch worden gescheiden. En als hij ook weg is, kan hij niets meer doen; ‘ook mijn tijd zal komen’…

Van: Vader Aan: Co en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04-06 Onderwerp: Onzekerheid over moeder en Henny; nu ook razzia's in de buurt; vader heeft een dubbele Sper; eindelijk geen leven meer, vrijwillig meegaan heeft geen zin, omdat ze toch worden gescheiden. En als hij ook weg is, kan hij niets meer doen; ‘ook mijn tijd zal komen’…

Brief van vader aan Co en Piet vanuit Amsterdam

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-19 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-19 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Briefkaart van Manuel Louis Groenheim aan Jo Meyer vanuit kamp Westerbork

Van: de Rijksverzekeringsbank Aan: de Raay, Eduard Plaats: Amsterdam Datum: 1946-01-24 Onderwerp: betreffende invaliditeitswet; uitkering…&nbsp;

Van: de Rijksverzekeringsbank Aan: de Raay, Eduard Plaats: Amsterdam Datum: 1946-01-24 Onderwerp: betreffende invaliditeitswet; uitkering…&nbsp;

Bewijs van toekenning uitkering Invaliditeitswet aan Eduard de Raay

Foto van David Keizer

Foto van Willi en Eva Kamp-Pollack

Cornelis HubertusBaeten

Cornelis Hubertus
Baeten