In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Levie-Katz, J/Joseph Levie Aan: Lackrooy, Fam.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp,&nbsp;barak 60&nbsp; Datum: 1943-11-16&nbsp; Onderwerp: pakketten ontvangen, hartelijk dank. &nbsp;

Van: Levie-Katz, J/Joseph Levie Aan: Lackrooy, Fam.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp,&nbsp;barak 60&nbsp; Datum: 1943-11-16&nbsp; Onderwerp: pakketten ontvangen, hartelijk dank. &nbsp;

Briefkaart van J. Levie (Katz) aan familie Lackrooy vanuit kamp Westerbork

Van: Krell, Mania Aan: de pleegouders van haar zoon Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-12 Onderwerp: laatste 14 dagen heeft ze weer gewerkt; er heerst een hoogst nerveuze stemming; alle sperr-stempels zijn weer eens ongeldig en de trein staat voor; ze kwam in aanmerking voor een rode sper als verpleegster, doch omdat ze ook een sper had als bontnaaister is deze haar weer afgenomen; ze is ook dood nerveus omdat ze niets van het thuisfront heeft gehoord en met smart wacht op de foto's; gisteren had ze een vrije dag en is ze bij mevrouw Brodmann, Pinkhof en Markstein geweest; de moeder van Bertha Joosten trof ze toevallig in het ziekenhuis, haar vader is vorige week overleden; ‘er gaan hier velen uiteen, die elkaar nooit meer zien.’ 13-07, dinsdagmorgen: ‘ik ben geheel transport klaar….met 2000 mensen…wees niet verdrietig’ ik heb vertrouwen… Mogelijk door Dr. de Vries geschreven aan de onderkant van de brief: 'Mania is heel flink weggegaan…

Van: Krell, Mania Aan: de pleegouders van haar zoon Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-12 Onderwerp: laatste 14 dagen heeft ze weer gewerkt; er heerst een hoogst nerveuze stemming; alle sperr-stempels zijn weer eens ongeldig en de trein staat voor; ze kwam in aanmerking voor een rode sper als verpleegster, doch omdat ze ook een sper had als bontnaaister is deze haar weer afgenomen; ze is ook dood nerveus omdat ze niets van het thuisfront heeft gehoord en met smart wacht op de foto's; gisteren had ze een vrije dag en is ze bij mevrouw Brodmann, Pinkhof en Markstein geweest; de moeder van Bertha Joosten trof ze toevallig in het ziekenhuis, haar vader is vorige week overleden; ‘er gaan hier velen uiteen, die elkaar nooit meer zien.’ 13-07, dinsdagmorgen: ‘ik ben geheel transport klaar….met 2000 mensen…wees niet verdrietig’ ik heb vertrouwen… Mogelijk door Dr. de Vries geschreven aan de onderkant van de brief: 'Mania is heel flink weggegaan…

Brief van Mania Krell aan de pleegouders van haar zoon vanuit kamp Westerbork

De Westerborker Nieuws uit het Kamp Westerbork No. 25, 1945-05-25

De Westerborker Nieuws uit het Kamp Westerbork No. 25, 1945-05-25

Kampkrant

Van: bureau D.U.W. Aan: Commandant Gezagstroepen te Assen Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-01-28 Onderwerp: rekening + specificatie werkzaamheden in december 1945.

Van: bureau D.U.W. Aan: Commandant Gezagstroepen te Assen Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-01-28 Onderwerp: rekening + specificatie werkzaamheden in december 1945.

Rekening vanuit het Interneringskamp aan de commandant van de Gezagstroepen in Assen

Van: Matteman, Sal Aan: lieve mensen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-21 Onderwerp: pakje ontvangen; geruchten omtrent gemengd gehuwden in het kamp; afscheid nemen; dagelijkse omstandigheden; uitdeling briefpost

Van: Matteman, Sal Aan: lieve mensen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-21 Onderwerp: pakje ontvangen; geruchten omtrent gemengd gehuwden in het kamp; afscheid nemen; dagelijkse omstandigheden; uitdeling briefpost

Brief van Sal Matteman aan familie vanuit kamp Westerbork

Van: Vromen, Salomon en Mietje Aan: Garritsen, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-19 Onderwerp: pakketje is binnengekomen, ze zijn er blij mee; het leven in het kamp is moeilijk; het is een doorgangskamp; je treft er mensen van allerlei levensstijlen en leeftijden aan hebben ondertussen veel binnengekregen en ze hebben ook geen financiële hulp nodig; wel graag zeep; het was vandaag een gevaarlijke dag voor hun, doch het is bezworen (het was een transportdag);..

Van: Vromen, Salomon en Mietje Aan: Garritsen, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-19 Onderwerp: pakketje is binnengekomen, ze zijn er blij mee; het leven in het kamp is moeilijk; het is een doorgangskamp; je treft er mensen van allerlei levensstijlen en leeftijden aan hebben ondertussen veel binnengekregen en ze hebben ook geen financiële hulp nodig; wel graag zeep; het was vandaag een gevaarlijke dag voor hun, doch het is bezworen (het was een transportdag);..

Brief van Salomon en Mietje Vromen aan de familie Garritsen vanuit kamp Westerbork

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel gaat stenen laden met de voerman. Deze liggen op de weg. Ze rijden dan naar Uffelte. Het is gezellig werk; eten gebeurd 's middags in het kamp…; hoe is het thuis?

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel gaat stenen laden met de voerman. Deze liggen op de weg. Ze rijden dan naar Uffelte. Het is gezellig werk; eten gebeurd 's middags in het kamp…; hoe is het thuis?

Brief van Samuel de Groot aan zijn vrouw en kinderen vanuit het Joods werkkamp Havelte

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel zit in een keet op het veld, het regent; het verlof is met een week uitgesteld; gisteren moesten ze bij elkaar komen en is hen medegedeeld dat zij die zijn thuisgebleven van bed zijn gelicht door de politie en als je wegblijft wordt het verlof van anderen ingetrokken; ze zouden gisteren naar het cabaret in het &nbsp;andere kamp gaan, maar ze hadden er geen zin in; graag wat schoon goed, zijn ondergoed is erg vuil; Berkelo vertelde dat ze moeten verhuizen; Samuel is bang dat het zijn gezin ook gaat overkomen, want ze zullen hun als enigste Jood niet laten wonen; er was weer luchtalarm; Berkelo heeft zijn portemonnee verloren met 55 gulden erin, hij heeft het niet teruggekregen; het eten is de laatste dagen slecht; graag scheermesjes; Samuel zal zijn vrouw 45 gulden toesturen…

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel zit in een keet op het veld, het regent; het verlof is met een week uitgesteld; gisteren moesten ze bij elkaar komen en is hen medegedeeld dat zij die zijn thuisgebleven van bed zijn gelicht door de politie en als je wegblijft wordt het verlof van anderen ingetrokken; ze zouden gisteren naar het cabaret in het &nbsp;andere kamp gaan, maar ze hadden er geen zin in; graag wat schoon goed, zijn ondergoed is erg vuil; Berkelo vertelde dat ze moeten verhuizen; Samuel is bang dat het zijn gezin ook gaat overkomen, want ze zullen hun als enigste Jood niet laten wonen; er was weer luchtalarm; Berkelo heeft zijn portemonnee verloren met 55 gulden erin, hij heeft het niet teruggekregen; het eten is de laatste dagen slecht; graag scheermesjes; Samuel zal zijn vrouw 45 gulden toesturen…

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel schrijft aan zijn vrouw dat hij niet begrijpt dat sommigen in hun woning kunnen blijven, eventueel mensen in huis nemen; er zouden maar een paar gemengd-gehuwden uit hun woning zijn gezet; over de keuze van een andere woning; zo spoedig mogelijk naar het Scholtenshuis gaan; misschien kan Samuel verlof krijgen om het samen met zijn vrouw te regelen. Hij heeft dan wel een reisvergunning van zijn kampcommandant nodig; er is haast bij.

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel schrijft aan zijn vrouw dat hij niet begrijpt dat sommigen in hun woning kunnen blijven, eventueel mensen in huis nemen; er zouden maar een paar gemengd-gehuwden uit hun woning zijn gezet; over de keuze van een andere woning; zo spoedig mogelijk naar het Scholtenshuis gaan; misschien kan Samuel verlof krijgen om het samen met zijn vrouw te regelen. Hij heeft dan wel een reisvergunning van zijn kampcommandant nodig; er is haast bij.

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: vandaag gewerkt van acht tot 16.00 uur, het werk werd voor een groot deel onderbroken door luchtalarm, ze hebben toen bij een boer in het hooi gelegen er er koffie gedronken; ze kregen de werkdag wel volledig uitbetaald; brief van vrijdag, zaterdag aan Aptroot meegegeven; het is koud, behalve als de zon schijnt doet Samuel het werk met plezier; hij hoopt dat zijn vrouw dikke sokken voor de klompen opstuurt en oude schoen, die Samuel kan dragen als het droog weer is; Samuel vraag wanneer zijn zoon Herman weer aan pappie schrijft.

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: vandaag gewerkt van acht tot 16.00 uur, het werk werd voor een groot deel onderbroken door luchtalarm, ze hebben toen bij een boer in het hooi gelegen er er koffie gedronken; ze kregen de werkdag wel volledig uitbetaald; brief van vrijdag, zaterdag aan Aptroot meegegeven; het is koud, behalve als de zon schijnt doet Samuel het werk met plezier; hij hoopt dat zijn vrouw dikke sokken voor de klompen opstuurt en oude schoen, die Samuel kan dragen als het droog weer is; Samuel vraag wanneer zijn zoon Herman weer aan pappie schrijft.

1942

November 1942

Aquarel van de Boulevard des Misères.&nbsp; Getekend door Werner Löwenhardt Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-01.&nbsp; Boulevard des Misères met aantal barakken, de spoorlijn en een stuk smalspoor. Op de achtergrond het ketelhuis..

Aquarel van de Boulevard des Misères.&nbsp; Getekend door Werner Löwenhardt Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-01.&nbsp; Boulevard des Misères met aantal barakken, de spoorlijn en een stuk smalspoor. Op de achtergrond het ketelhuis..

Foto van de Boulevard de Misère, de spoorlijn en de industriebarakken

Van: Aussen, Hertha&nbsp; Aan: Netty&nbsp; Plaats: Zwolle&nbsp; Datum: 1942&nbsp; Onderwerp: belevenissen. Neef Benno komt langs.

Van: Aussen, Hertha&nbsp; Aan: Netty&nbsp; Plaats: Zwolle&nbsp; Datum: 1942&nbsp; Onderwerp: belevenissen. Neef Benno komt langs.

Moszek MordkaBalkowicz

Moszek Mordka
Balkowicz